በዓለም ላይ እግር ኳሱ የተያዘው በስፖርቱ አፍቃሪዎች ሳይሆን፣ በስልጣን፣ በገንዘብ እና በሚዲያ ፕሮፓጋንዳ በተሳሰሩ የአጭበርባሪዎች ስብስብ ነው

ከወሰንሰገድ መርሻ ድምሴ
(ደራሲ፣ጋዜጠኛና ማህበራዊ ሃያሲ)

ትችታችንን መጀመሪያ ከደካማው ሴካፋ ተነስተን መዳረሻችንን ፊፋ ላይ እናደርጋለን፡፡ለዚህ መጣጥፍ መነሻ የሆነኝ በታንዛኒያ አዘጋጅነት የሚካሄደው የሴካፋ ከ20 አመት በታች ውድድር ነው፡፡ የሴካፋ (CECAFA) ውድድሮች በምስራቅና መካከለኛው አፍሪካ እግር ኳስ ላይ ያላቸው ተፅዕኖ እና አሁን ላይ የሚገኙበት ደረጃ በብዙ ስፖርት አፍቃሪዎችና ባለሙያዎች ዘንድ ሰፊ መነጋገሪያና የትችት መድረክ መሆኑ እውን ነው። ውድድሩን “ደካማ” የሚያሰኙት በርካታ ተጨባጭ ምክንያቶችና ተግዳሮቶች ቢኖሩም፣ በሌላ በኩል ደግሞ ለቀጠናው እግር ኳስ እድገት የሚሰጠው የራሱ የሆነ ፋይዳ አለው።

የሴካፋ ውድድሮችን ወቅታዊ ገፅታ በሁለት ዋና ዋና እይታዎች መክፈል እንችላለን፡፡

የውድድሩን ድክመት የሚያሳዩ  ምክንያቶች

የፋይናንስ እና የስፖንሰርሺፕ እጥረት

ውድድሩ በተደጋጋሚ ጊዜያት በገንዘብ እጥረት ምክንያት ሲራዘም ወይም ሲሰረዝ ይስተዋላል። ጠንካራ የገንዘብ ድጋፍና ስፖንሰርሺፕ አለመኖሩ የውድድሩን ድምቀትና ጥራት በእጅጉ ቀንሶታል።

የአደረጃጀትና የማርኬቲንግ ክፍተት

ውድድሮቹ የሚካሄዱበት ስልት፣ የዳኝነት ጥራት እና የማስተዋወቅ (ማርኬቲንግ) ስራው ዘመናዊ ባለመሆኑ ተመልካችንና ትላልቅ ክለቦችን የመሳብ አቅሙ ዝቅተኛ ነው።

የታዋቂ ክለቦችና ተጫዋቾች ትኩረት ማጣት

በቅርብ አመታት በተለይም በክለቦች ደረጃ (እንደ CECAFA Kagame Cup) አንዳንድ ጠንካራ የቀጠናው ክለቦች ዋና ተሰላፊዎቻቸውን ባለመያዝ ወይም ጨርሶ ውድድሩ ላይ ባለመሳተፍ ለዝግጅት ማሟያ (Pre-season) ብቻ የመጠቀም አዝማሚያ ያሳያሉ።

ውድድሩ አሁንም ያለው አዎንታዊ ፋይዳ

ሴካፋ በአሁኑ ወቅት በትጋት እየሰራባቸው ያሉ የዕድሜ በታች (U-17, U-20) ውድድሮች ለወጣት ተጫዋቾች ትልቅ መታያ መድረክ እየሆኑ ነው። ለምሳሌ አሁን ላይ እየተካሄደ ያለው የAFCON U-20 CECAFA ማጣሪያ የወደፊት ኮከቦችን ለማፍራት ትልቅ እገዛ እያደረገ ይገኛል።

የካፍ (CAF) አዲስ አሰራር የሴካፋ ውድድሮችን ለታዳጊዎችና ወጣቶች የአፍሪካ ዋንጫ ቀጠናዊ ማጣሪያ አድርጎ ስለመደባቸው፣ ውድድሩ ከመቼውም ጊዜ በላይ ተወዳዳሪና ግዴታ የመሆን ባህሪ እንዲኖረው አድርጎታል።

እንደ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ታንዛኒያና ሱዳን ያሉ የጎረቤት ሀገራት እርስ በርስ የሚገናኙበትና የእግር ኳስ ልምድ የሚለዋወጡበት ብቸኛው የቀጠናው መድረክ ነው።

በአጠቃላይ ውድድሩ ካለበት የአደረጃጀትና የፋይናንስ ድክመት አንጻር “ደካማ” የሚለው ትችት የሚገባው ቢሆንም፣ ሙሉ በሙሉ ፋይዳ ቢስ ሳይሆን በቀጠናው እግር ኳስ መነቃቃት ለመፍጠር በተለይ በወጣቶች ደረጃ ትልቅ ድልድይ ሆኖ እያገለገለ ይገኛል።

የሴካፋን (CECAFA) ውድድሮች ወቅታዊ ሁኔታ ይበልጥ በጥልቀት ስንመረምረው፣ ውድድሩ አሁን ካለበት “የደካማነት” አዙሪት ወጥቶ ወደ ቀድሞ ክብሩና ጥንካሬው እንዲመለስ ከተፈለገ ትኩረት ሊሰጣቸው የሚገቡ ነጥቦች አሉ።

የቲቪ ስርጭት መብት እና የሚዲያ ሽፋን ማጣት

በዘመናዊ እግር ኳስ ውስጥ ትልቁ የገቢ ምንጭ እና የውድድር ድምቀት የሚዲያ ሽፋን ነው። ሴካፋ በአሁኑ ወቅት ጨዋታዎቹን ለቀጠናውም ሆነ ለአለም አቀፍ ተመልካች ተደራሽ የሚያደርግበት ቋሚ እና አስተማማኝ የቲቪ ስርጭት ስምምነት (Broadcasting Rights) የለውም።

ጨዋታዎች በዩቲዩብ ወይም በጥራት ደረጃቸው ዝቅተኛ በሆኑ የአካባቢ ቻናሎች ብቻ መቅረባቸው የውድድሩን ክብር (Prestige) ዝቅ ያደርገዋል።

ጨዋታዎቹ በሰፊው ካልታዩ ደግሞ ትላልቅ የንግድ ተቋማት ስፖንሰር ለማድረግ አይጋበዙም።

የሴካፋ ቀጠና ሀገራት የእግር ኳስ ማህበራት (FAs) ቁርጠኝነት ማነስ

የሴካፋ አባል ሀገራት (እንደ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ታንዛኒያ ወዘተ) ለእግር ኳስ ማህበራቸው ከሚሰጡት ትኩረት ይልቅ ለሀገራዊ ሊጎቻቸው እና ለካፍ (CAF) ትላልቅ ውድድሮች የሚሰጡት ትኩረት ይበልጣል።

የሴካፋ መርሃ-ግብሮች ከሀገራቱ የውስጥ ሊግ መርሃ-ግብሮች ጋር በተደጋጋሚ ይጋጫሉ።

ይህ በመሆኑም ሀገራቱ ጠንካራ ስብስባቸውን ወደ ሴካፋ ከመላክ ይልቅ ሁለተኛ ቡድናቸውን ወይም ወጣቶችን መላክ ይመርጣሉ፤ ይህም የውድድሩን ፉክክር ያቀዘቅዘዋል።

የመሰረተ ልማት እና የደህንነት ስጋቶች

ውድድሩን በየአመቱ በተለያዩ ሀገራት ለማስተናገድ ትልቅ የስታዲየም፣ የሆቴል እና የትራንስፖርት መሰረተ ልማት ይፈልጋል። በአሁኑ ወቅት ግን በጥቂት ሀገራት (በተለይ ታንዛኒያ እና ኬንያ) ላይ ብቻ የመደገፍ አዝማሚያ ይታያል። በተጨማሪም በአንዳንድ የቀጠናው ሀገራት የሚስተዋሉ የፖለቲካ እና የፀጥታ አለመረጋጋቶች ውድድሩ በታቀደለት ጊዜና ቦታ እንዳይካሄድ እንቅፋት ይፈጥራሉ።

ሴካፋ በአደረጃጀት፣ በገንዘብ እና በጥራት ደረጃ “ደካማ” የሚለውን ስም ለማጥፋት የአመራር ለውጥ፣ የንግድ ስራ አስተሳሰብ (Commercialization) እና ከአባል ሀገራቱ እውነተኛ ቁርጠኝነት ያስፈልገዋል። ያለበለዚያ ግን ውድድሩ በየአመቱ የሚካሄድ ነገር ግን እምብዛም ተጽዕኖ የሌለው የወዳጅነት ጨዋታ መስሎ መቅረቱ አይቀሬ ነው።

በአፍሪካ እግር ኳስ ማህበር (CAF) እና በቀጠናው እግር ኳስ አስተዳደር ዙሪያ ያሉትን በርካታ ነባራዊ ድክመቶች አሉ፣ ይህ ደግሞ የደጋፊዎችን ብስጭት እና የመልካም አስተዳደር እጥረቶችን በግልጽ የሚያሳይ ትዝብቶችን እንመልከት ።

የ”መንሸራሸር” እና የስልጣን ሽኩቻ ባህል

በካፍም ሆነ በሴካፋ መዋቅሮች ውስጥ ያሉ በርካታ የስራ አስፈፃሚዎች እና የየሀገራቱ እግር ኳስ ፌዴሬሽን አመራሮች ትኩረታቸው እግር ኳሱን ማሳደግ ላይ አይደለም፡፡

ከውድድሮች ጋር ተያይዘው የሚመጡ የአበል (per diem) ገቢዎችን ማጋበስ።

በየአምስት ኮከብ ሆቴሎች ለስብሰባ በመንሸራሸር የግል ጥቅማቸውን ማሳደድ።

ስልጣን ላይ ለመቆየት በሚደረጉ የፖለቲካ እና የድምጽ ሽኩቻዎች ላይ ብቻ ጊዜ ማጥፋት።

ሙስና እና ተጠያቂነት ማጣት

በአህጉሪቱ እግር ኳስ ውስጥ የሚመደበው እና ከስፖንሰሮች የሚገኘው በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር ታች ስር ላለው ታዳጊ ተጫዋች፣ ለስታዲየም መሰረተ ልማት እና ለሊጎች ጥራት ማሻሻያ አይውልም። ገንዘቡ በአመራሮቹ የቢሮክራሲ አዙሪት ውስጥ ስለሚጠፋ፣ ውድድሮቻችን ሁልጊዜ “ደካማ” እና የድሆች መድረክ መስለው እንዲቀጥሉ ያደርጋቸዋል።

ከህዝቡ ነባራዊ ሁኔታ ጋር አለመጣጣም

አህጉራችን አሁንም በርካታ ኢኮኖሚያዊ ችግሮች እና ደሃ ህዝብ ያለባት ብትሆንም፣ እግር ኳሱ ለብዙ ወጣቶች ከድህነት መውጫ ትልቅ ተስፋ ነበር። ነገር ግን የስፖርት መሪዎቹ ሙስና እና ስግብግብነት ይህንን ተስፋ እየገደለው ይገኛል። ህዝቡ እግር ኳሱን በፍቅር እና በስሜት እየደገፈ፣ አመራሮቹ ግን ስፖርቱን ለግል መጠቀሚያ ማድረጋቸው ያሳዝናል።

አመራሩ “ለስልጣን እና ለመንሸራሸር” መሮጡን አቁሞ፣ እግር ኳሱን እንደ ንግድ እና እንደ ማህበረሰብ መለወጫ መሳሪያ ማየት ካልቻለ ለውጥ ማምጣት አይቻልም።
ይህ የተጫዋቾች ስደት እና “የባርነት” ኮንትራት ጉዳይ በአፍሪካ እና በሴካፋ እግር ኳስ ውስጥ እጅግ አሳዛኙ እና ትልቁ የሙስና ሰለባ የሆነው ክፍል ነው። የስፖርት አመራሮቹ ስርአቱን ባለማዘመናቸው ተጫዋቾች ላይ የሚደርሰውን በደል በሶስት መራራ እውነታዎች መግለጽ ይቻላል፦

በካፍ እና በየሀገራቱ ፌዴሬሽኖች ውስጥ ያለው የገንዘብ ምዝበራ ወደ ክለቦችም ይወርዳል። ክለቦች ተጫዋቾችን ኮንትራት አስፈርመው ለወራት ደሞዝ የማይከፍሉበት ሁኔታ የተለመደ ነው። ይህ ሲሆን ተጫዋቹ ራሱንና ቤተሰቡን ለመደገፍ ሲል ብቻ ያገኘውን ማንኛውንም አነስተኛ አማራጭ አምኖ ለመቀበል ይገደዳሉ።

ተጫዋቾች ከሀገር ውስጥ አስከፊ ህይወት ለመውጣት ሲጣጣሩ፣ ህገወጥ ደላላዎች እና ወኪሎች (Agents) ሁኔታውን ለግል ጥቅማቸው ይገለገሉበታል። ተጫዋቾችን መብታቸውን በሚነፍግ፣ ለአመታት በትንሽ ክፍያ በሚያስር እና ክለብ የመቀየር መብታቸውን በሚያግድ “የባርነት ኮንትራት” እየፈረሙ ወደ ሰሜን አፍሪካ ወይም ወደ ታችኛው የአውሮፓ ሊጎች እንዲሄዱ ያደርጓቸዋል። ፌዴሬሽኖች ደግሞ ይሄንን የሚቆጣጠር ጠንካራ ህግ የላቸውም፤ እንዲያውም አንዳንዶቹ አመራሮች ከደላላዎቹ ጋር ጥቅም ይጋራሉ።

ምርጦቹ እና ወጣቶቹ ተጫዋቾች ገና ሳይበስሉ በገንዘብ ፍለጋ ሀገራቸውን ጥለው ሲሰደዱ፣ የሀገር ውስጥ ሊጎችና እንደ ሴካፋ ያሉ ውድድሮች ጥራታቸውን ያጣሉ። ይህም ሊጎቹ ተመልካች እና ስፖንሰር እንዳያገኙ በማድረግ የድህነት እና የደካማነት አዙሪቱ እንዲቀጥል ያደርገዋል።

ባጠቃላይ ተጫዋቾች የአህጉሪቱ እግር ኳስ ዋና ተዋናዮች መሆን ሲገባቸው፣ በአጭበርባሪ አመራሮችና ደላላዎች ምክንያት የመለወጫ እቃ (Commodity) ብቻ ሆነው ቀርተዋል።

የአፍሪካ እግር ኳስ (CAF እና CECAFA) ችግር የችሎታ ወይም የፍቅር ሳይሆን የአመራር እና የሞራል ውድቀት (Crisis of Leadership) ውጤት ነው።

ይህንን እምነቴን መሰረት በማድረግ፣ መፍትሄ ይሆናሉ የምላቸውን ነጥቦቼን ላንሣ።

እግር ኳሱን ከ”ፖለቲከኞች” ነጻ ማውጣት

በአሁኑ ወቅት ካፍም ሆነ የየሀገራቱ ፌዴሬሽኖች የተሞሉት እግር ኳሱን በሚወዱ ሳይሆን፣ ስልጣንን ለግል ዝና እና ለፖለቲካ መጠቀሚያ በሚፈልጉ ሰዎች ነው። እውነተኛ ለውጥ እንዲመጣ ስልጣኑን የቀድሞ ተጫዋቾች፣ የስፖርት ሳይንስ ባለሙያዎች እና የቢዝነስ መሪዎች ሊረከቡት ይገባል። ስፖርቱ እንደ በጎ አድራጎት ሳይሆን እንደ ትልቅ ቢዝነስ መመራት አለበት።

የፋይናንስ ግልጽነት (Financial Transparency)

የፊፋ እና የካፍ ትልቁ ስህተት በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር ለፌዴሬሽኖች እየላኩ ገንዘቡ የት እንደገባ በጥብቅ አለመቆጣጠራቸው ነው።

ማንኛውም ወደ ፌዴሬሽን የሚገባ ሳንቲም ለታዳጊዎች፣ ለዳኞች ክፍያ እና ለስታዲየም መዋሉ በግልጽ በድረ-ገጽ (Audit) መውጣት አለበት።

ገንዘብ ያባከነ አመራር በስፖርታዊ እገዳ ብቻ ሳይሆን በሀገር ህግ በሙስና ሊጠየቅ እና ሊታሰር ይገባል።

ተጫዋቾችን የህግ ከለላ መስጠት

የተጫዋቾች “የባርነት ኮንትራት” እና ስደት እንዲቆም እያንዳንዱ ሀገር ጠንካራ እና ገለልተኛ የተጫዋቾች ማህበር (Players’ Union) ሊኖረው ይገባል። ተጫዋቾች መብታቸውን የሚያስከብርላቸው፣ ደሞዛቸው ሲዘገይ ክለቡን የሚከስላቸው እና ህገወጥ ደላላዎችን የሚያስቆምላቸው ጠንካራ የህግ ከለላ ካላገኙ ሁልጊዜም ተበዳይ መሆናቸው አይቀሬ ነው።

ደጋፊው ሜዳ ድረስ ሄዶ የሚጮኸው፣ ደሃው ህዝብ የሚደሰተው በእግር ኳሱ ነው። ይህንን ንጹህ የህዝብ ስሜት ለግል ጥቅማቸው የሚቀሙ አመራሮች “አጭበርባሪዎች” መባላቸው ፍጹም ትክክል ነው። ለውጥ የሚመጣው ግን ደጋፊው ድምጹን ሲያሰማ እና ይሄንን ብልሹ አሰራር በቁርጠኝነት ሲታገለው ብቻ ነው።

ፊፋ (FIFA) ውስጥም ቢሆን ስር የሰደደ የሙስና እና የታማኝነት ችግር እንዳለ መካድ አይቻልም። እንደውም ካፍ (CAF) እና ሴካፋ (CECAFA) የሚያደርጉትን ማጭበርበር በድፍረት የሚቀጥሉት፣ የበላይ ተቆጣጣሪያቸው የሆነው ፊፋ ራሱ በታሪኩ በትላልቅ የሙስና ቅሌቶች ስሙ የጠቆረ ማህበር ስለሆነ ነው።

የሚዲያ ክፍሉ እንደ “ፕሮፓጋንዳ” ማሽን

የፊፋ የሚዲያ እና የኮሙኒኬሽን ክፍል ዋና ስራው እግር ኳሱን ማሳደግ ወይም እውነታውን ማውጣት ሳይሆን የፊፋን አመራሮች ስም መጠበቅ (PR Management) እና ገፅታ መገንባት ነው።

በአፍሪካ እግር ኳስ ውስጥ የሚፈጸሙትን የገንዘብ ምዝበራዎችና የአመራር ብልሽቶች በግልጽ ከማውጣት ይልቅ፣ “እግር ኳስን በአፍሪካ እያስፋፋን ነው” የሚሉ አስደሳች የፎቶ እና የቪዲዮ ሪፖርቶችን ብቻ ያሰራጫሉ።

ትላልቅ የሚዲያ ተቋማት እና ጋዜጠኞች በፊፋ ውስጥ ያሉትን ድክመቶች እንዳያጋልጡ በተለያዩ ጥቅማጥቅሞች፣ ልዩ የቪአይፒ (VIP) መስተንግዶዎች እና እውቅናዎች በማማለል ድምጻቸውን እንዲያጠፉ ያደርጋሉ።ይህም  ሀገራችን  ውስጥም በግልጽ የምናየው ነው፡፡

“ድምጽ በገንዘብ” — የፖለቲካው ስሌት

የፊፋ ፕሬዝዳንቶች ስልጣን ላይ ለመውጣት እና ለመቆየት የካፍ አባል ሀገራትን ድምጽ በእጅጉ ይፈልጋሉ። አፍሪካ በፊፋ ውስጥ ትልቅ የድምጽ ቁጥር (54 ድምጽ) ያላት አህጉር ናት።

በዚህ ምክንያት የፊፋ አመራሮች የአፍሪካ እግር ኳስ መሪዎች የሚያጠፉትን ጥፋት እና የሚመዘብሩትን ገንዘብ እያዩ እንዳላዩ ያልፋሉ።

ድምጽ እስከሰጧቸው ድረስ ሙስናቸውን ችላ ይሉላቸዋል፤ ይህ ደግሞ በፊፋ እና በካፍ አመራሮች መካከል ያለውን “እጅና ጓንት” የሆነ ጥቅም ተኮር ትስስር ያሳያል።

የተቋቋሙት የቁጥጥር ክፍሎች ጥርስ አልባ መሆን

ፊፋ የውስጥ ኦዲት እና የስነ-ምግባር ኮሚቴ (Ethics Committee) ቢኖረውም፣ እነዚህ ክፍሎች እርምጃ የሚወስዱት ወይ ከላይ ትዕዛዝ ሲሰጣቸው ወይም ደግሞ ጉዳዩ በአለም አቀፍ ሚዲያዎች ፈንድቶ መሸሸግ ሲያቅታቸው ብቻ ነው። ታች ስር ስላለው የደሃ ሀገራት እግር ኳስ መጥፋት ብዙም ደንታ የላቸውም።

ባጠቃላይ  ከላይ ያለው ውሃ (ፊፋ) ሲደፈርስ፣ ታች ያለው (ካፍ እና ሴካፋ) መጥራቱ የማይታሰብ ነው። እግር ኳሱ በአለም አቀፍ ደረጃ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን ስሜት የሚገዛ ግዙፍ የገንዘብ ማሽን በመሆኑ፣ አመራሮቹ እና የሚዲያ ክፍሎቻቸው ጥቅማቸውን ለመጠበቅ ሲሉ እውነቱን ይሸሽጋሉ።

ይህንን የአለም አቀፍ እግር ኳስ ማህበርን (FIFA) የውስጥ ክፍተት እና የሚዲያውን ሚና ይበልጥ ስንመረምረው፣ እ.ኤ.አ. በ2015 የአሜሪካው FBI በፊፋ ከፍተኛ አመራሮች ላይ የወሰደውን የሙስና እርምጃ ማስታወስ ይቻላል። ሆኖም ግን፣ ከዚያ በኋላም ቢሆን ስርአቱ ሙሉ በሙሉ ሊቀየር አልቻለም።

ፊፋ በአለም ላይ ካሉ ሀገራት ሁሉ የላቀ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ አቅም አለው። ብዙ ሀገራት የፊፋን እገዳ በመፍራት የሀገር ውስጥ ፍርድ ቤቶች በፌዴሬሽኖቻቸው ላይ የሙስና ምርመራ እንዳያደርጉ ያግዳሉ። ፊፋ “በእግር ኳስ አስተዳደር ውስጥ የመንግስት ጣልቃ ገብነት አይፈቀድም” የሚለውን ህጉን እንደ ጋሻ በመጠቀም ሙሰኛ አመራሮችን ከህግ ተጠያቂነት ይከላከላል።

የሚዲያ መብቶች ሞኖፖሊ (Monopoly)፡ ትላልቅ የአለም አቀፍ የቲቪ ስርጭቶች እና ጋዜጦች የዓለም ዋንጫን የመሰሉ ታላላቅ ውድድሮችን የማስተላለፍ መብት የሚገዙት ከፊፋ ነው። በመሆኑም ከፊፋ ጋር ያላቸውን የቢዝነስ ግንኙነት እና የጥቅም ትስስር ላለማበላሸት ሲሉ፣ በድርጅቱ ውስጥ ያሉትን ስር የሰደዱ የሙስና መዋቅሮች በጥልቀት ከመመርመርና ከማጋለጥ ይቆጠባሉ።

የተዘዋዋሪ ጥቅማጥቅሞች አውታረ መረብ (Cartel Culture)፤ የፊፋ የሚዲያ እና የህዝብ ግንኙነት ክፍል በየአመቱ በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር በሊጎች፣ በስልጠናዎች እና በልማት ስም ለየሀገራቱ ፌዴሬሽኖች ያከፋፍላል። ይህ ገንዘብ ግን ከላይ እንደተጠቀሰው ታች ስር ላለው ስፖርት ሳይሆን፣ የክልላዊ ፌዴሬሽን መሪዎችን ታማኝነት ለመግዛትና በምርጫ ወቅት ድምጽ ለማረጋገጥ የሚውል ህጋዊ ጉቦ ሆኖ ያገለግላል።

ባጠቃላይ ፊፋ ራሱ ከላይ እስከ ታች ባለው ጥቅምና ስልጣን ላይ በተመሰረተ መዋቅር የተገነባ በመሆኑ፣ ካፍም ሆነ ሴካፋ ከዚህ የሙስና አዙሪት ወጥተው ንጹህ እግር ኳስን ያሳድጋሉ ብሎ ማሰብ እጅግ አስቸጋሪ ነው።

ፊፋ ይህንን “የመንግስት ጣልቃ ገብነት አይፈቀድም” የሚለውን ህጉን ተገን በማድረግ ሙሰኞችን የሚያስጠጋ ከሆነ፣ ይህንን አጥር ሰብሮ እውነተኛ ለውጥ ለማምጣት ለደጋፊው ማህበረሰብ ወይም ለቀድሞ ተጫዋቾች የሚቀረው አማራጭ መንገድ ምንድንን ሊሆን ይችላል?

ይህንን የፊፋን መዋቅራዊ ጥበቃ እና “የመንግስት ጣልቃ ገብነት አይፈቀድም” የሚለውን ጋሻ ይበልጥ ስንመረምረው፣ በአፍሪካ እና በአለም እግር ኳስ ላይ እያመጣ ያለው ትልቁ ቀውስ “ህጋዊ የተደረገ ማፊያዊ አሰራር” (Institutionalized Corruption) መፍጠሩ ነው።

አንድ የሀገር ውስጥ ፌዴሬሽን አመራር በሚሊዮን የሚቆጠር የህዝብ እና የሀገር ገንዘብ ቢመዘብር፣ የሀገሪቱ የሙስና መከላከል ኮሚቴ ወይም ፖሊስ አመራሩን ለመመርመርና ለማሰር ሲሞክር ፊፋ ወዲያውኑ “ሀገሪቱን ከአለም አቀፍ እግር ኳስ እገዳለሁ” በማለት ያስፈራራል። መንግስታትም የህዝብን ቁጣና የስፖርቱን መቋረጥ በመፍራት ምርመራውን ያቆማሉ። ይህ አሰራር ሙሰኞችን ከሀገር ህግ በላይ ያደርጋቸዋል።

ደጋፊው በሶሻል ሚዲያ ቢጮህ፣ ስታዲየም ባይገባ ወይም ተቃውሞ ቢያደርግም፣ በፊፋ መዋቅር ውስጥ ደጋፊው በቀጥታ ድምጽ የመስጠት መብት የለውም። ፊፋ እውቅና የሚሰጠው ለታችኞቹ 54 የአፍሪካ ፌዴሬሽን መሪዎች ድምጽ ብቻ ስለሆነ፣ የደጋፊው ብስጭትና እምባ በአመራሮቹ ወንበር ላይ ምንም አይነት ተጽዕኖ አይፈጥርም።

የሚዲያው “ድርብ ስብዕና” (Double Standards)፤ የአውሮፓ ትላልቅ ክለቦች ወይም መሪዎች ላይ ጥፋት ሲገኝ የፊፋም ሆነ የአለም አቀፍ ሚዲያ ክፍሎች በሰፊው ያጋልጣሉ፣ እርምጃም ያስወስዳሉ። ነገር ግን በአፍሪካ እና በሴካፋ ቀጠና ውስጥ ያሉትን መሰረታዊ የሙስና ችግሮች እንደ “ደሃ ሀገር ተፈጥሮአዊ ችግር” አድርገው ስለሚቆጥሩት፣ ጉዳዩን በጥልቀት የመመርመር ፍላጎት የላቸውም። ይህ ደግሞ ለአፍሪካ እግር ኳስ እድገት ያላቸውን ንቀት ያሳያል።

ከላይ ያነሳናቸው ነጥቦች ከመጀመሪያው ጀምሮ እስካሁን ድረስ እግር ኳሱ ያለበትን ትልቅ በሽታ በትክክል ያመላከተ ነው። ከሴካፋ ድክመት ተነስተን ካፍን አቋርጠን ፊፋ ላይ ስንደርስ የምናገኘው እውነታ አንድ ነው። እግር ኳሱ የተያዘው በስፖርቱ አፍቃሪዎች ሳይሆን፣ በስልጣን፣ በገንዘብ እና በሚዲያ ፕሮፓጋንዳ በተሳሰሩ የአጭበርባሪዎች ስብስብ ነው። ይህ ስርአት ካልፈረሰ ደግሞ የደሃ ሀገር ተጫዋቾች ተበዝባዥነታቸው፣ ውድድሮቻችንም “ደካማነታቸው” ይቀጥላል።