ችግሩ ወንበሩ ሳይሆን ቡድኑ ነው መፈተሽ ያለበት

ከወሰንሰገድ መርሻ ደምሴ

(ደራሲ፣ጋዜጠኛና ማህበራዊ ሃያሲ)

ህን ርዕስ መርጬ ለመጫጫር የፈለኩት ያለምክንያት አይደለም ፤በአብዛኛው የስፖርት ሚዲያ ተዋቂ የተባሉ ጋዜጠኞች ጭምር እና በማህበራዊ ሚዲያ ላይ የአሰልጣኝ የዮሐንስ ሳህሌ ከሴኔጋል ጋር ለአፍሪካ ዋንጫ ማጣሪያ በነበረው ጨዋታ ላይ ከመቀመጫቸው ያለመነሳታቸው ጉዳይ በሰፊው አሁን ድረስ እየተወራ መሆኑ ነው፤ስለ ውጭ የስፖርት ወሬ የሚተነትኑልን ተዋቂ ጋዜጠኞቻችን ለዚህ ወሬ ቦታ መስጣታቸው እራሱ ገርሞኛል፤ለምን ብትሉኝ በርካታ አንቱ የተባሉ አሰልጣኞች ከወንበራቸው መነሳት የማይፈልጉ እንዳሉ ስለማውቅ፤የውጭ ጨዋታዎችን ሲያስተላልፉልንና ሲያወሩልን ይህን እንዴት አለማስተዋላቸው ገርሞኝ ነው።እንደ አሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ ሙሉ 90 ደቂቃ ብቻ ሳይሆን እድሜ ልካቸውን ከመቀመጫ ባለመነሳት የማታወቁ ተዋቂ የዓለማችን ውጤታማ አስልጣኞች እንዳሉ እርሶስ ያውቃሉ? በእግር ኳስ ታሪክ ውስጥ “ከመቀመጫቸው ስለማይነሱ”ሷሰልጣኞች በተመለከተ በሁለት የተለያየ ትርጉም ሰጥተን ማየት እንችላለን ።ከወንበራቸው ሳይነሱ ጨዋታንውን እያዩ በሞት ያጣናቸው አሉ፤ ይህ ማለት የሚያሰለጥኑትን ቡድን እየመሩ ወንበራቸው ላይ እያሉ ሕይወታቸውን የጨረሱ ታዋቂ አሰልጣኞች አሉ። በሌላ በኩል 90 ውም ይሁን ተጨማሪው ደቂቃ እስከሚያልቅ ከወንበራቸው የማይነሱ አሰልጣኞች ነበሩ አሁንም አሉ።

ጨዋታ ላይ እያሉ ወንበር ላይ እንደተቀመጡ ሕይወታቸው ያለፈ አሰልጣኞች እና በጨዋታ ወቅት ከመቀመጫቸው ባለመነሳት የሚታወቁ አሰልጣኞች እነማን እንደሆኑ እንመልከት ።

በመጀመሪያ በጨዋታ ላይ እያሉ ወንበር ላይ እንደተቀመጡ ሕይወታቸው ያለፈ አሰልጣኞችን እንመልከት

በእግር ኳስ ግጥሚያ ወቅት በሚፈጠር ከፍተኛ ውጥረት እና የልብ ህመም ምክንያት በአሰልጣኝነት ወንበር (Bench) ላይ እያሉ ያረፉ ታዋቂ አሰልጣኞች

ታዋቂው የሴልቲክ እና የስኮትላንድ ብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝ ጆክ ስታይን (Jock Stein)። በ1985 ዓ.ም ስኮትላንድ ከዌልስ ጋር ለዓለም ዋንጫ ማጣሪያ በምታደርገው ወሳኝ ጨዋታ ላይ በነበረው ከፍተኛ ውጥረት ምክንያት በአሰልጣኝነት ወንበሩ ላይ እያለ በልብ ድካም ሕይወቱ አልፏል።

በቅርብ ጊዜ በኖቬምበር 2025 ዘ ጋርዲያን እንደዘገበው የሰርቢያው ራድኒክ 1923 ክለብ አሰልጣኝ ምላደን ዚዞቪች (Mladen Zizovic) በጨዋታው 22ኛ ደቂቃ ላይ በሜዳ ዳርቻ ወንበር ላይ በድንገት ወድቆ ሕይወቱ አልፏል።ወደ ቀጣዩና ከኢትዮጵያ ብሔራዊ አሰልጣኝ ዮሐንስ ሰሐሌ ጋር ወደ ሚመሳሰለው ነጥብ እናውሪ

በጨዋታ ወቅት ከመቀመጫቸው ባለመነሳት የሚታወቁ አሰልጣኞች

እንደ አንዳንድ አሰልጣኞች (ለምሳሌ ማርሴሎ ቢኤልሳ ወይም አንቶኒዮ ኮንቴ) ሜዳ ዳር ቆመው ከመጮህ ይልቅ፣ ሙሉ 90 ደቂቃ ከመቀመጫቸው ሳይነሱና ማስታወሻቸውን ብቻ እየጻፉ ጨዋታን በማጠናቀቅ የሚታወቁ አሉ፦

የቀድሞው የኔዘርላንድስ፣ ማንቸስተር ዩናይትድ እና ባርሴሎና አሰልጣኝ ሉዊስ ቫን ሃል (Louis van Gaal) ጨዋታን ሙሉ 90 ደቂቃ ተቀምጦ ማስታወሻ በመጻፍ በማጠናቀቅ ይታወቃል። “አንድ አሰልጣኝ በሜዳ ዳር ቆሞ በመጮህ ጨዋታን መለወጥ አይችልም፤ ስራው በሙሉ መሰራት ያለበት በልምምድ ሜዳ ላይ ነው” የሚል ፅኑ እምነት ነበራቸውው።

በሊቨርፑል ታሪክ በርካታ ዋንጫዎችን ያነሳው ቦብ ፔይስሊ (Bob Paisley): የተባለው ይህ ድንቅ አሰልጣኝ፣ በሜዳ ዳርቻ ላይ ረጋ ብሎ ተቀምጦ ጨዋታን በመመልከትና በመምራት ይታወቅ ነበር።

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን (ዋልያዎቹ) ከሴኔጋል ጋር ባደረጉት የ2027 የአፍሪካ ዋንጫ ማጣሪያ ጨዋታ፣ አሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ ሙሉ 90 ደቂቃ ከመቀመጫቸው ሳይነሱ ጨዋታውን ማጠናቀቃቸው በደጋፊዎችና በስፖርት ተንታኞች ዘንድ ከፍተኛ ቅሬታና አወዛጋቢ ውይይት ፈጥሯል። ይህንን ክስተት ከእግር ኳስ ባህል፣ ከደጋፊዎች ስነ-ልቦና እና ከታክቲክ አንጻር በሁለት መንገድ መመልከት እንችላል።

የደጋፊዎች እና በሚዲያ በኩል ያሉ ተንታኞች እይታ (የተቃውሞው መነሻ)

በኢትዮጵያ እግር ኳስ ባህል ደጋፊዎች ከአሰልጣኝ የሚጠብቁት ትልቅ ነገር “ስሜትን እና መነሳሳትን” (Passion) ነው።

ቡድኑ በሜዳውና ከ55 ሺህ በላይ ደጋፊዎች ፊት እየተጫወተ፣ መጀመሪያ አካባቢ ግብ ተቆጥሮበት እያለ አሰልጣኙ ሜዳ ዳር ቆመው መመሪያ አለመስጠታቸው ወይም ተጫዋቾችን አለማበረታታታቸው እንደ “ቸልተኝነት” ወይም “ስሜት አልባነት” ተቆጥሮባቸዋል።

ደጋፊዎች አሰልጣኙ ቆሞ ሲጮህና ሲቁነጠነጥ ሲያዩ “ለማሸነፍ እየጣረ ነው” ብለው ያምናሉ። ተቀምጦ መቆየታቸው ግን በጨዋታው ላይ ፈጣን የታክቲክ ለውጥ ለማድረግ ፍላጎት እንደሌላቸው አስመስሎባቸዋል ባዮች ናቸው።

የአሰልጣኙ ፍልስፍና እና የታክቲክ እይታ

በሌላ በኩል፣ ቀደም ሲል እንደተጠቀሱት እንደ ሉዊስ ቫን ሃል ያሉ የአውሮፓ ታዋቂ አሰልጣኞች፣ ጨዋታን ተቀምጦ መከታተል የራሱ የሆነ ትልቅ ሳይንሳዊ ምክንያት አለው፦

አሰልጣኝ ዮሐንስ ከጨዋታው በፊት በሰጡት መግለጫ ተጫዋቾች በሜዳ ላይ የራሳቸውን ውሳኔ እንዲያስተላልፉ ሙሉ ነፃነት እንደሰጧቸው ተናግረዋል፡፤ ሜዳ ዳር ቆሞ ዘወትር መጮህ ተጫዋቾችን ሊያደናግርና በራሳቸው የመተማመን ስሜት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ ሊያሳድር ይችላል።

አንድ አሰልጣኝ ወንበር ላይ ረጋ ብሎ ሲቀመጥ የሜዳውን አጠቃላይ እንቅስቃሴ፣ የተጫዋቾችን አቀማመጥ እና የተጋጣሚን ደካማ ጎን በተሻለ እይታ ለመታዘብና ለማስታወሻ መያዝ ይረዳዋል።

ተቃውሞው እስካሁን የቀጠለው ጨዋታው በሽንፈት (1ለ0) በመጠናቀቁ ጭምር ነው。 ቡድኑ አሸንፎ ቢሆን ኖሮ “የአሰልጣኙ መረጋጋትና ብስለት” ተብሎ ሊወደስ ይችል ነበር። ነገር ግን ውጤት ሲጠፋ ደጋፊው የአሰልጣኙን እንቅስቃሴ (Body Language) ከተጠያቂነት ጋር ማያያዙ የተለመደ የስፖርት ባህሪ ነው።

ሚዲያው እና የማህበራዊ ሚዲያ ገጾች ለዚህ ተቃውሞ መጫር እና መቀጠል ትልቅ ሚና እየተጫወቱ እንዳሉ መካድ አይቻልም። በአሁኑ ጊዜ የስፖርት ጋዜጠኝነት እና የፌስቡክ/ቲክቶክ ገጾች በአሰልጣኞች ላይ የሚኖረውን የህዝብ እይታ በመቀየር ረገድ ከፍተኛ ተፅዕኖ አላቸው። ሚዲያው ይህንን ጉዳይ እንዴት እያቀጣጠለው እንደሆነ በጥቂት ነጥቦች ማየት ይቻላል፦

አሰልጣኙ ተቀምጠው የወሰዷቸውን ፎቶዎች እና ቪዲዮዎች ደጋግሞ በመልቀቅ፣ አነጋጋሪ ርዕሶችን በመስጠት የሰዎችን ስሜት መኮርኮር እና ብዙ እይታ (Views) ማግኘት ክሊክ-ባይት (Clickbait) እና ተከታይ ይፈልጋሉ።

ቡድኑ ለምን ተሸነፈ? ብሎ በታክቲክ፣ በተጫዋቾች ብቃት ወይም በዝግጅት ማነስ ላይ በጥልቀት ከመተንተን ይልቅ “አሰልጣኙ ሙሉ ጨዋታውን አልተነሱም” የሚለውን በቀላሉ የሚታይ ክስተት እንደ ዋና የሽንፈት ምክንያት አድርጎ ማቅረብ ለሚዲያው ይቀላል።

ብዙ ጊዜ ደጋፊዎች ጨዋታውን በስሜት አይተው ከወጡ በኋላ ሚዲያዎች የሚጽፉትን ያነባሉ። ሚዲያው “ይህ ስድብ ነው” ወይም “ንቀት ነው” የሚል ትርጉም ሲሰጠው፣ የደጋፊው ቁጣ ይበልጥ ይነሳሳል።

ነገር ግን በሚዲያው በኩል የሚነሱ አንዳንድ ትክክለኛ የስፖርታዊ ጨዋታ ትችቶችም አሉ። ለምሳሌ የሴኔጋል አሰልጣኝ ሜዳ ዳር ቆመው ሲያዝዙ፣ የእኛ አሰልጣኝ ግን ምንም አይነት ለውጥ ለማድረግ አለመንቀሳቀሳቸው እንደ ትልቅ የታክቲክ ክፍተት በባለሙያዎች ይነሳሉ።

ባጠቃላይ ሚዲያው እሳቱን እያቀጣጠለው ቢሆንም፣ ዋናው መፍትሄ የሚሆነው በሜዳ ላይ የሚመዘገበው ውጤት ነው። ቡድኑ በቀጣይ ጨዋታዎች ማሸነፍ ከጀመረ ሚዲያውም ሆነ ደጋፊው ተቃውሞውን ትተው ማመስገናቸው አይቀሬ ነው።

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን (ዋልያዎቹ) በቀጣይ ስለሚጠብቋቸው የማጣሪያ ጨዋታዎች መርሃ-ግብር እና ከተቃውሞ ለመውጣት መደረግ ስላለባቸው የታክቲክ ለውጦች ዝርዝር እንመልከት፦

የዋልያዎቹ ቀጣይ የማጣሪያ ጨዋታዎች

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በ2026 እና 2027 ዓ.ም. ለዓለም ዋንጫ እና ለአፍሪካ ዋንጫ (AFCON) ማጣሪያዎች ወሳኝ ጨዋታዎች ይጠብቁታል። ቡድኑ ወደ አሸናፊነት ለመመለስ የሚያደርጋቸው ቀጣይ የምድብ ጨዋታዎች

ዋልያዎቹ ከጊኒ ቢሳው እና ከቡርኪና ፋሶ ጋር ለዓለም ዋንጫ ማጣሪያ (ማርች 2026) ከባድ የምድብ ጨዋታዎችን ያደርጋሉ።

ከሴኔጋል ጋር የተደረገውን ጨዋታ ተከትሎ፣ ከሞዛምቢክና በምድቡ ውስጥ የሚቀሩትን የደርሶ መልስ ጨዋታዎች በአፍሪካ ዋንጫ ማጣሪያ (ሴፕቴምበር – ኖቬምበር 2026) ለማጠናቀቅ ይጫወታሉ።

ከተቃውሞ ለመውጣት መደረግ ያለባቸው “የታክቲክ ለውጦች”

አሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ ከደጋፊዎችና ከሚዲያ የሚሰነዘርባቸውን ወቀሳ ለመቀነስ እና ቡድኑን ወደ ትክክለኛው መስመር ለመመለስ በሜዳ ላይ የሚከተሉትን ለውጦች ማድረግ ይኖርባቸዋል ተብሎ ይታመናል፦

አሰልጣኙ ሙሉ 90 ደቂቃ ከመቀመጥ ይልቅ፣ በተለይ ቡድኑ በሚዋጥበት ወይም ታክቲክ መቀየር በሚያስፈልግበት ወቅት ሜዳ ዳር በመውጣት መመሪያ መስጠት አለባቸው። ይህ የስፖርት አፍቃሪውና ሚዲያው የእኛ አስተያየት ትክክል ነበር ብለው እንዲደሰቱና ተጫዋቾቻቸውም የስነ-ልቦና ጥንካሬ ከመስጠቱም በላይ የደጋፊውን ቅሬታ ይቀንሳል።

በሴኔጋሉ ጨዋታ ላይ የታየው ትልቁ ክፍተት ተጫዋቾች ሲደክሙ ፈጣን የታክቲክ ቅያሬ አለማድረጋቸው ነበር። በቀጣይ ጨዋታዎች የጨዋታውን ፍሰት አይቶ ቀድሞ መለወጥ ግድ ይላል።

ቡድኑ ከመጠን በላይ በመከላከሉ ላይ ብቻ ከማተኮር፣ ወደ ተጋጣሚ ሳጥን ፈጣን የመልሶ ማጥቃት (Counter-attacks) ሽግግሮችን የሚሰሩ የመስመር አማካዮችን በብዛት መጠቀም አለበቸው እንላለን ።

በሌላ በኩል በኦክቶበር ወር የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድኖች እና ክለቦች በዓለም አቀፍ መድረክ

• የ2028 የሎስ አንጀለስ ኦሊምፒክ የሴቶች እግር ኳስ ማጣርያ ሁለተኛ ዙር – ኢትዮጵያ ከ ሩዋንዳ (መስከረም 27 እና ጥቅምት 3)
• ከ17 ዓመት በታች አፍሪካ ዋንጫ የሴካፋ ውድድር – ከመስከረም 30 እስከ ጥቅምት 9 (ሩዋንዳ)
• የካፍ ቻምፒየንስ ሊግ ሁለተኛ ዙር – ሲዳማ ቡና ከ አል ሂላል ሱዳን (ከጥቅምት 6 እስከ 14)
• የካፍ ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ሁለተኛ ዙር – ወልዋሎ ዓ/ዩ ከ አል አህሊ ትሪፖሊ (ከጥቅምት 6 እስከ 14)
• የፊፋ ከ15 ዓመት በታች ዓለም ዋንጫ (ከጥቅምት 14-30 ፣ አዘርባጃን)