የሲቢኢ የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የለተመልካች ተጀምሯል፤የኢትዮጵያ እግር ኳስ ወቅታዊ ፈተናዎች

(ከወሰንሰገድ መርሻ ደምሴ)

(ደራሲ ፣ጋዜጠኛና ማህበራዊ ሃያሲ )

ዓርብ ጥቅምት 9 ቀን 2019 ዓ.ም (October 9, 2026) የተጀመረው የ2019/2027 የሲቢኢ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የመክፈቻ ጨዋታዎች በጠንካራ ፉክክርና ያልተጠበቁ ውጤቶች የታዩበት ሆኖ ጅማሮ ሆኗል።

የአዳማ ከተማ አስገራሚ ድል

አዳማ ከተማ ወደ ሊጉ የተመለሰውን ኢትዮ ኤሌክትሪክን (መብራት ኃይል) 1 ለ 0 በሆነ ጠባብ ውጤት በማሸነፍ፣ ከ2013 ዓ.ም በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ የሊጉን መክፈቻ ጨዋታ በድል መጀመር ችሏል።

የአዲስ አደጎቹና የነባሮቹ አቻ መለያየት

ወደ ሊጉ ለመጀመሪያ ጊዜ ያደገው ሀላባ ከተማ በሜዳው ወልዋሎ አዲግራት ዩኒቨርሲቲን አስተናግዶ 1 ለ 1 በሆነ አቻ ውጤት ተለያይቷል።

ቅዳሜ ጥቅምት 10 ቀን 2019 ዓ.ም የተደረጉት ሁለቱም የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ጨዋታዎች በጠንካራ ፉክክር ያለ አሸናፊ በአቻ ውጤት ተጠናቀዋል።

ቅዱስ ጊዮርጊስ 1 – 1 ነጌሌ አርሲ

ፈረሰኞቹ በናትናኤል ዳንኤል 52ኛ ደቂቃ ጎል ቀዳሚ መሆን ቢችሉም፣ ወደ ሊጉ አዲስ ያደገው ነጌሌ አርሲ እጅ ሳይሰጥ ተዋግቶ በዳዊት ተፈራ 63ኛ ደቂቃ ጎል አቻ በመሆን ጠንካራ ነጥብ ተጋርቷል።

ዎላይታ ድቻ 0 – 0 ፋሲል ከነማ

የጦና ንቦቹ ከአፄዎቹ ጋር ያደረጉት ጨዋታ ምንም ጎል ሳይቆጠርበት በባዶ አቻ ውጤት ተጠናቋል።

እግር ኳስ አፍቃሪው ወደ ስታዲየም የመግባት ፍላጎቱ በከፍተኛ ሁኔታ እየቀነሰ መምጣቱና ስታዲየሞቹ ባዶ መሆናቸው በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ በአሁኑ ወቅት ትልቅ መነጋገሪያ የሆነ አሳሳቢ ጉዳይ ነው።

ሰው ስታዲየም አሁንም የማይገባበትና ውድድሩን የማየት ፍላጎቱ የቀነሰበት   ምክንያቶች

የጨዋታዎች ጥራትና ሳቢነት ማነስ

በሊጉ ላይ የሚታየው የፉክክር ደረጃ እና የቴክኒክ ብቃት ደጋፊውን የሚማርክ ባለመሆኑ፣ ብዙዎች የሀገር ውስጥ እግር ኳስን ከማየት ይልቅ የአውሮፓ ሊጎችን መከታተል ይመርጣሉ።

የጨዋታዎች በአንድ ማዕከል መደረግ

ውድድሮቹ በየሳምንቱ ከአንድ ከተማ ወደ ሌላ ከተማ እየተዘዋወሩ (በባህር ዳር፣ በድሬዳዋ፣ በሀዋሳ ወዘተ) በአንድ ስታዲየም ብቻ ስለሚደረጉ፣ ክለቦች በገዛ ሜዳቸው ከደጋፊዎቻቸው ፊት የመጫወት ዕድል አያገኙም። ይህም ደጋፊው ከክለቡ ጋር ያለውን ስሜታዊ ትስስር አዝቅጦታል።

የስታዲየም ሰላምና ደህንነት ስጋት

አልፎ አልፎ በስታዲየሞች የሚፈጠሩ ግጭቶችና አለመረጋጋቶች ቤተሰብና ሰላማዊ ደጋፊዎች ወደ ስታዲየም እንዳይመጡ እያደረገ ነው።

የቲቪ ስርጭት አማራጭ፦ ጨዋታዎቹ በቀጥታ በዲኤስቲቪ (DSTV) እና አሁን ደግሞ በቅርቡ ስምምነት በተደረገበት ዲሽ ቲቪ (Dish TV / Smart TV)

አማካኝነት በቤት ውስጥ ሆነው ማየት ስለሚቻል፣ ብዙ ሰው ስታዲየም የመሄድ ፍላጎቱ ቀንሷል።

የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ አክሲዮን ማኅበር ደጋፊዎችን ለመሳብ የትኬት ዋጋዎችን ማሻሻልና ዲጂታል ማድረግን የመሳሰሉ እርምጃዎችን ቢወስድም፣ ስታዲየሞቹን መልሶ በሰው ለመሙላት ግን አሁንም ትልቅ የቤት ሥራ ይጠብቀዋል።

የውድድሩ አደረጃጀትና የክልሎች ውድድር ሐሳብ

የክልል ሻምፒዮናዎች ተካሂደው አሸናፊዎች ለሀገር አቀፍ ዋንጫ የሚወዳደሩበት ሥርዓት (Regional to National Championship) በብዙ ሀገራት በተለይም ሰፊ ስፋትና የፌደራል መዋቅር ባላቸው እንደ ብራዚል ባሉ ሀገራት (State Championships) የተለመደና ስኬታማ አካሄድ ነው።

ይህንን ሐሳብ የሚደግፉ ወገኖች አደረጃጀቱ በየክልሉ ያሉ ተሰጥኦዎችን ለማውጣት፣ የጉዞና የፋይናንስ ወጪን ለመቀነስ እንዲሁም እውነተኛ ክልላዊ ፉክክር ለመፍጠር ይረዳል ይላሉ።

በሌላ በኩል ግን አሁን ያለው የሊግ መዋቅር (Home and Away Double Round-Robin) ክለቦች ዓመቱን ሙሉ ወጥ የሆነ ጠንካራ ፉክክር እንዲያደርጉና በዓለም አቀፍ ደረጃ (እንደ ካፍ ባሉ ውድድሮች) የሚፈለገውን የጨዋታ ብዛትና ደረጃ ለማሟላት የተሻለ እንደሆነ የሚከራከሩ አሉ።

የክለቦች ብቃትና የፋይናንስ ምንጭ ጉዳይ

የአዲስ አበባ ክለቦች (እንደ ቅዱስ ጊዮርጊስ እና ኢትዮጵያ ቡና) በታሪክ ትልቅ ስም ያላቸው ቢሆንም፣ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የክልል ክለቦች (እንደ መቐለ 70 እንደርታ፣ ፋሲል ከነማ፣ የሐዋሳና የወላይታ ቡድኖች) የሊጉን ዋንጫ በተከታታይ መውሰዳቸው በክልሎች በኩልም ጠንካራ ፉክክር መኖሩን ያሳያል።

ነገር ግን በሊጉ ዙሪያ ትልቁ የትችት ነጥብ የሆነው የክለቦች ሙሉ በሙሉ በመንግስትና በሕዝብ በጀት መተዳደር ነው። ክለቦች በራሳቸው ገቢ ከመንቀሳቀስ ይልቅ ከክልልና ከከተማ መስተዳድሮች በሚመደብ የሕዝብ ግብር (በጀት) መደገፋቸው፣ ከማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ቅድሚያ የሚሰጣቸው ጉዳዮች ጋር በተያያዘ ሁልጊዜም ከፍተኛ የሕዝብ ቅሬታና ክርክር ያስነሳል።

የፖለቲካና የስፖርት ትስስር

የኢትዮጵያ እግር ኳስ ውድድሮች ከተለያዩ የፖለቲካ ሥርዓቶች ሽግግር ጋር አብረው ስማቸውና አደረጃጀታቸው ሲቀያየር መቆየቱ ይታወቃል። ብዙዎች ስፖርቱ ከፖለቲካ ተጽዕኖ ነፃ መሆን እንዳለበትና ወደ ሙሉ ፕሮፌሽናልና የግል ባለሀብቶች የሚሳተፉበት የንግድ ዘርፍ (Commercialized Sport) መሸጋገር እንዳለበት በጽኑ ይሟገታሉ።

በደርግ ዘመን የነበረው የውድድር መዋቅር መሠረታዊ ጥንካሬን ለመፍጠር ይረዳ ነበር የሚለው እይታችን ተጨባጭ እውነት ጋር በእጅጉ ይገናኛል።

የደርግ ዘመን የውድድር መዋቅር ጥንካሬ

በደርግ ሥርዓት ወቅት ውድድሮች በክለብ ደረጃ ብቻ ሳይሆን በኢንዱስትሪ (እንደ ማምረቻ ድርጅቶች፣ መሥሪያ ቤቶች) እና በየደረጃው ባሉ መዋቅሮች (የቀበሌ፣ የከፍተኛ፣ የክፍለ ሀገር) ላይ ያተኮሩ ነበሩ።

ቡድኖች ከታችኛው መዋቅር ጀምረው ጠንካራ ፉክክር አድርገው ስለሚመጡ፣ ወደ ብሔራዊ ደረጃ የሚገቡት ተጫዋቾችም ሆኑ ክለቦች እጅግ የበቁ ነበሩ።

ደጋፊው ከራሱ አካባቢ፣ መሥሪያ ቤት ወይም ሰፈር ቡድን ጋር የጠበቀ ስሜታዊ ትስስር ነበረው። ይህ ደግሞ ስታዲየሞች በሰው እንዲሞሉ ያደርግ ነበር።

“መጀመሪያ ጥንካሬ፣ ቀጥሎ ቢዝነስ” የሚለው አመክንዮ

“ቢዝነስ ሳትስብ መጀመሪያ ቡድኖች ጠንካሮች መሆን አለባቸው” ያሉት ነጥብ እጅግ መሠረታዊ የሆነ የስፖርት ማርኬቲንግ መርህ ነው።

ጥራቱ የሌለውና ደካማ ጨዋታ የሚታይበት ሊግ ላይ የግል ባለሀብት መጥቶ ገንዘቡን ኢንቨስት ሊያደርግ አይችልም። ምክንያቱም የግል ዘርፉ ትርፍና ምርቱን የሚያስተዋውቅበት ሰፊ ተመልካች ይፈልጋል።

ቡድኖቹ መጀመሪያ በቴክኒክና በፉክክር ደረጃቸው ካልጠነከሩና ደጋፊን መሳብ ካልቻሉ፣ ክለቦችን ወደ ግል ማዞሩ (Privatization) ብቻውን የገበያ ዋጋ (Market Value) ሊፈጥር አይችልም።

የሕዝብ በጀትና የፖለቲካ ተጽዕኖ

አሁን ያለው የፕሪምየር ሊግ አካሄድ ከሕዝብ ጉሮሮ ተነጥቆ በሚመደብ በጀት (ከመንግስት መሥሪያ ቤቶችና ከክልል መስተዳድሮች) መተዳደሩ ውድድሩን ሰው ሰራሽ በሆነ መንገድ እንዲቆይ አድርጎታል። ይህ አሠራር ክለቦች ራሳቸውን ችለው ጠንካራ እንዳይሆኑና ሁልጊዜም ጥገኛ እንዲሆኑ አድርጓቸዋል።

ትናንት እሁድ ጥቅምት 1 ቀን 2019 ዓ.ም. (October 11, 2026) የተካሄዱት የሲቢኢ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የ1ኛ ሳምንት ጨዋታዎች በሙሉ በአሸናፊነት እና በሽንፈት ተጠናቀዋል።

ከኢትዮጵያ መድን (2-0) ውጪ የነበሩት አራት ጨዋታዎች በሙሉ 1 ለ 0 በሆነ ጠባብ ውጤት ተጠናቀዋል። ትናንት የተደረጉትን አምስቱንም ጨዋታዎች ያሸነፉት በሙሉ በሜዳቸው ውጪ የተጫወቱት እንግዳ ክለቦች ናቸው ።

በትናንትናው እሁድ ጥቅምት 1 ቀን 2019 ዓ.ም. በተደረጉት ጨዋታዎች

ሸገር ከተማ 1 – 0 የኢትዮጵያ ቡና፦ የማሸነፊያዋን ብቸኛ ግብ በ86ኛው ደቂቃ ላይ ካሌብ በየነ አስቆጥሯል።

ባህር ዳር ከተማ 1 – 0 ሀዲያ ሆሳዕና፦ የባህር ዳርን የድል ግብ በ44ኛው ደቂቃ ላይ አንተነህ ተፈራ ከመረብ አሳርፏል።

መቻል 1 – 0 ሀዋሳ ከተማ፦ ለመቻል ወሳኝ ሶስት ነጥብ ያስገኘችውን ግብ በ83ኛው ደቂቃ ላይ ቢንያም ተክሉ አስቆጥሯል።

ኢትዮጵያ መድን 2 – 0 ጋሞ ቼንቻ፦ የኢትዮጵያ መድንን ግቦች በ18ኛው ደቂቃ ላይ ወሊድ ዑስማን እና በ77ኛው ደቂቃ ላይ ቤንጃሚን አስቆጥረዋል።

ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ 1 – 0 ሲዳማ ቡና፦ የወቅቱ ሻምፒዮን ንግድ ባንክ በጠባብ ውጤት አሸንፏል።

የሊጉ የ1ኛ ሳምንት ጨዋታዎች በሙሉ ትናንት በመጠናቀቃቸው ክለቦች ወደ 2ኛ ሳምንት መርሐ-ግብር ይሸጋገራሉ። የፊታችን አርብ ጥቅምት 6 ቀን 2019 ዓ.ም. ኢትዮ ኤሌክትሪክ ከ ነጌሌ አርሲ እንዲሁም ሀላባ ከተማ ከ ባህር ዳር ከነማ ይጫወታሉ ፡፡

በትናንትናው እሁድ ጨዋታዎች መካከል በደጋፊዎች ድምቀት እና በፉክክር ደረጃ እጅግ ሳቢ የነበረው ጨዋታ የኢትዮጵያ ቡና እና ሸገር ከተማ ጨዋታ ነው።

በአዲስ አበባ ስታዲየም የተደረገ በመሆኑ የኢትዮጵያ ቡና ደጋፊዎች ስታዲየሙን በዝማሬና በጭብጨባ አድምቀውት ውለዋል።

ጨዋታው በሁለቱም በኩል ከፍተኛ ፉክክር የታየበት ሲሆን፥ በስተመጨረሻም በ86ኛው ደቂቃ ላይ በተቆጠረች ብቸኛ ግብ እንግዳው ክለብ ሸገር ከተማ 1 ለ 0 በሆነ ጠባብ ውጤት አሸንፎ ወጥቷል።

ከዚህ ውጪ በተቆጠሩት ጎሎች ብዛት እና በጨዋታ ብልጫ ኢትዮጵያ መድን ጋሞ ቼንቻን 2 ለ 0 ያሸነፈበት ጨዋታም በትናንትናው ዕለት ጥሩ እንቅስቃሴ የታየበት መርሐ-ግብር ነበር።

በትናንትናው እሁድ እጅግ ሳቢ እና ማራኪ የነበረው ጨዋታ በአዲስ አበባ ስታዲየም የተደረገው የኢትዮጵያ ቡና እና የሸገር ከተማ ጨዋታ ነው።

የደጋፊዎች እምቅ አቅም እና የስነ-ልቦና ተፅዕኖ

የኢትዮጵያ ቡና ደጋፊዎች በአዲስ አበባ ስታዲየም ያሳዩት የደጋፊነት ስሜትና ዝማሬ ለጨዋታው ልዩ ድምቀት ሰጥቶት ውሏል።

ይሁን እንጂ ቡድናቸው በሜዳውና በደጋፊው ፊት መጫወቱ የፈጠረበትን ከፍተኛ የማሸነፍ ጫና (Pressure) በአግባቡ መወጣት አለመቻሉ በጨዋታው ላይ በግልጽ ታይቷል።

የሸገር ከተማ የታክቲክ ብልጫ (Tactical Discipline)
ሸገር ከተማ ጨዋታውን የጀመረው ጥንቃቄ በተሞላበት መከላከል እና በተደራጀ የመካከለኛ ክፍል ቁጥጥር ላይ በመመስረት ነበር።

የኢትዮጵያ ቡናን የማጥቃት መስመር ሙሉ በሙሉ በማወቅ እና ክፍተቶችን በመዝጋት ጨዋታውን መምራት ችለዋል።

ወሳኝ የሜዳ ላይ ለውጥ (Substitutions)

ጨዋታው 0 ለ 0 ሊጠናቀቅ ጥቂት ደቂቃዎች ሲቀሩት፥ በሸገር ከተማ በኩል የተደረጉት የተጫዋቾች ለውጥ የጨዋታውን ፍሰት ቀይረውታል።

ይህም በ86ኛው ደቂቃ ላይ ካሌብ በየነ የተገኘውን አጋጣሚ ተጠቅሞ የቡናን መረብ በመበጠስ ለሸገር ከተማ ድንቅ እና ታሪካዊ 3 ነጥብ እንዲያስገኝ ረድቶታል።

በአጠቃላይ ጨዋታው በፈጣን የማጥቃት እንቅስቃሴ፣ በጠንካራ ፉክክር እና እስከመጨረሻው ደቂቃ ባልታወቀ ውጤት በመጓዙ በትናንትናው ዕለት ከተደረጉት ጨዋታዎች ሁሉ ተመራጭ ያደርገዋል።

።