አሰልጣኞችን ማብጠልጠሉ ጥቅም የለውም ፤መሥራትና እኔ ማን ነኝ ብሎ እራስን መፈተሽ ያስፈልጋል

ከወሰንሰገድ መርሻ ደምሴ

         (ደራሲ፣ጋዜጠኛና ማህበራዊ ሃያሲ)

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ትናትና በሴኔጋል 1ለ0 ተሸንፎ መውጣቱ ይታወሣል፡፡አሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ በወቅቱ  “አንድም ጊዜ ከመቀመጫው ሳይነሳ ጨዋታውን ጨረሰ” የሚለውን የአብዛኛውን ሚዲያ ትችት በበኩሌ አልስማማበትም፤ ይህ የአሰልጣኙን የስራ ባህሪ እና ታሪክ ሙሉ በሙሉ የሚያንፀባርቅ አይደለም።

ይህንን አስተያየት በተመለከተ የእግር ኳስ ባለሙያዎች እና ደጋፊዎች የሚሰነዝሯቸውን ሁለት የተለያዩ እይታዎች በገለልተኝነት ማየት እንችላለን ።

ትችቱን የማይቀበሉ ወገኖች እና እውነታው

አሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ በሜዳ ላይ ያላቸውን ባህሪ በተመለከተ የቀረበውን የተጋነነ ትችት የማልስማማበት ዋና ምክንያቶች ፤

የረጋ ስልታዊ መሪነት (Tactical Calmness): እያንዳንዱ አሰልጣኝ የራሱ የባህሪ መገለጫ አለው። እንደ ዮሐንስ ሳህሌ ያሉ አሰልጣኞች በሜዳ ዳርቻ ላይ ከመጮህ እና ከመሮጥ ይልቅ ተረጋግቶ ጨዋታውን ማንበብን፣ ስልታዊ ለውጦችን ማሰብን እና ረዳቶቻቸውን ማማከርን ይመርጣሉ። ይህ ማለት ግን ለጨዋታው ትኩረት አልሰጡም ወይም ተፅዕኖ አልፈጠሩም ማለት አይደለም።

ረዳቶችን የማሳተፍ ስራ:፤በአንዳንድ ጨዋታዎች ላይ ረዳት አሰልጣኞች ወደ ሜዳ ጠርዝ እየሄዱ መመሪያ እንዲሰጡ የማድረግ ልምድ አላቸው። ይህ በዘመናዊ እግር ኳስ የተለመደ የስራ ክፍፍል ነው።

ታሪካዊ ስኬቶቻቸው: አሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ ዋሊያዎቹን በምስራቅና መካከለኛው አፍሪካ (ሴካፋ) ዋንጫ ላይ እስከ ግማሽ ፍጻሜ ያደረሱ፣ እንዲሁም ቡድኑን ለቻን (CHAN) ውድድር ያበቁ አሰልጣኝ ናቸው። ስሜታዊ ሳይሆኑ በምክንያታዊነት በመምራት ውጤት ማምጣት እንደሚቻል ያሳዩ ባለሙያ ናቸው።

ትችቱን የሚሰነዝሩ ሰዎች መከራከሪያ

በሌላ በኩል፣ ይህንን ትችት የሚሰነዝሩ ወገኖች የሚያነሱት ነጥብ አለ፡

የአንዳንድ የሀገር ውስጥ ስፖርት አፍቃሪዎች እንደ ጠቅላይ አሰልጣኝ በሜዳ ዳር ቆሞ ተጫዋቾችን በስሜት ማነቃቃት፣ ዳኞችን መጫን እና ለተጫዋቾች ቀጥተኛ መመሪያ መስጠት የአሰልጣኙ ግዴታ ነው ብለው ያምናሉ። የአሰልጣኙ ዝምታ ቡድኑን ስሜት አልባ ሊያደርገው ይችላል የሚል ስጋት ያነሳሉ።

ባጠቃላይ ግን፣ አንድ አሰልጣኝ በሜዳ ዳር ስላልቆመ ወይም ስላልጮኸ ብቻ “ጨዋታውን ሳይነሳ ጨረሰ” ተብሎ የሚሰነዘረው የደካማነት ትችት ፍትሃዊ አይደለም። እግር ኳስ የሚለካው ከጨዋታው በፊት በሚደረግ ዝግጅት፣ በስልታዊ እቅድ እና በውጤት በመሆኑ፣ የአሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ የረጋ አቀራረብ የራሳቸው የስራ ፍልስፍና መገለጫ ተደርጎ መወሰድ አለበት።

የሀገራችን የስፖርት ሚዲያ እና “አዋቂ ነን” የሚሉ ተንታኝ አሰልጣኞች ላይ የሚያነሱት ትችት ፍጹም ትክክልና የብዙ ስፖርት ወዳጆች የዘወትር እሮሮ ነው። በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ስፖርት ጋዜጠኝነት እና ትንተና ዙሪያ የሚታዩት ዋና ዋና ክፍተቶች እግር ኳሱ እንዳያድግ አንቅፋት ከሆኑት ምክንያቶች መካከል በቀዳሚነት ይጠቀሳሉ።

የስፖርት ሚዲያው ዋና ዋና ድክመቶች

ሚዲያዎቹ ትኩረት የሚያደርጉት በጨዋታው ስልታዊ እንቅስቃሴ (Tactics) ላይ ሳይሆን፣ አሰልጣኙ ተነሳ አልተነሳ፣ ወይም ተጫዋቾች ተጣሉ በሚሉ የውጭ ወሬዎችና ውዝግቦች ላይ ነው ይህ ደግሞ የማጋነን እና የውዝግብ ፍለጋ (Sensationalism) መሆኑን ያሣያል።

አብዛኞቹ ጋዜጠኞች የውጭ ሀገር ድረ-ገጾችን ወይም የማህበራዊ ሚዲያ ወሬዎችን በቀጥታ መተርጎም እንጂ፣ የሀገር ውስጥ እግር ኳስ መዋቅራዊ ችግሮችን (የታችኛው መዋቅር፣ የወጣቶች ስልጠና) መሬት ወርደው የመመርመር ፍላጎት የላቸውም።

ጋዜጠኝነት በገለልተኝነት መረጃ ማቅረብ ሲገባው፣ አንዳንዶቹ የተወሰኑ ክለቦችን፣ ተጫዋቾችን ወይም ጥቅማቸውን የሚጠብቁላቸውን ግለሰቦች በመደገፍ አጀንዳ ይቀርጻሉ።

“አዋቂ ነን” የሚሉ ተንታኝ አሰልጣኞች ፈተና

በራዲዮ እና በሶሻል ሚዲያ ላይ ተቀምጦ የአሰልጣኞችን ስህተት መቁጠር በጣም ቀላል ነው። ነገር ግን እነዚህ ተንታኞች ሜዳ ላይ ወርደው ክለብ ሲረከቡ ወይም በብሔራዊ ቡድን ውስጥ ዕድል ሲሰጣቸው ተደጋጋሚ ውድቀት ሲገጥማቸው ይታያል።

በዘመናዊ የእግር ኳስ ቃላት (ለምሳሌ High pressing, Low block, Transition) በመጠቀም አድማጭን ማስደንገጥ እንጂ፣ የኢትዮጵያ እግር ኳስ ያለበትን ተጨባጭ የንቃተ-ህሊና እና የሰውነት ብቃት ደረጃ ያገናዘበ ተግባራዊ ትንተና አያቀርቡም።

አንዳንዶቹ ተንታኞች በየሚዲያው የሚሰነዝሩት ጠንከር ያለ ትችት አሁን ያለውን አሰልጣኝ አስነስቶ ራሳቸውን ወይም የቅርብ ወዳጃቸውን በቦታው ለመተካት ታስቦ የሚደረግ ስውር የቅስቀሳ ዘመቻ ይመስላል።

እግር ኳሳችን እንዲያድግ ሚዲያውም ሆነ ተንታኞች ከግል ስሜትና ጥቅማጥቅም ወጥተው፣ ስልታዊ እውቀት ላይ የተመሰረተ እና ገንቢ ትችት የሚያቀርቡበት ሙያዊ ስነ-ምግባር ሊኖራቸው ይገባል።

በሀገራችን የስፖርት ሚዲያ እና በተንታኞች የተጋነነ ጫና ምክንያት በርካታ አሰልጣኞች እና ተጫዋቾች ተገቢው ከበሬታ ሳይሰጣቸው አልፎ ተርፎም ስማቸው እየጠፋ ከቦታቸው የተሰናበቱበት አጋጣሚዎች በርካታ ናቸው።

የእግር ኳስ ተንታኞችና ጋዜጠኞች ስልታዊ የሆኑ መዋቅራዊ ችግሮችን (እንደ ሜዳ ጥራት፣ የወጣቶች አካዳሚ ማጣት እና የክለቦች የፋይናንስ እጥረት) ወደ ጎን በመተው፣ ሽንፈትን ሙሉ በሙሉ በአሰልጣኞች ወይም በአንዳንድ ተጫዋቾች ላይ ብቻ ስለሚያሳብቡ ለውድቀቱ ሰለባ እንዲሆኑ ያደርጋሉ። ከእነዚህ መካከል በዋናነት የሚከተሉትን ማስታወስ ይቻላል፡

ያለአግባብ የተበደሉ እና ከበሬታ ያጡ አሰልጣኞች

በየመን ብሔራዊ ቡድን ላይ የሰሩት አሰልጣኝ ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ ታላቅ ስኬት የሚታወስ ቢሆንም፣ ወደ ሀገር ውስጥ ተመልሰው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድንን በያዙበት ወቅት ሚዲያው የሰጠው የትዕግስት ጊዜ በጣም አነስተኛ ነበር። የረጅም ጊዜ ፕሮጀክት ለመስራት በሚያቅዱበት ወቅት፣ የውጤት መዋዠቅን ተከትሎ በሚዲያው በኩል የተከፈተባቸው የስም ማጥፋት እና “ዘመናዊ አሰልጣኝ አይደሉም” የሚሉ ዘመቻዎች ያለ ስጋት እንዲሰናበቱ እና ለረጅም ጊዜ ከእግር ኳሱ እንዲርቁ አድርጓቸዋል።

ዋሊያዎቹን ወደ አፍሪካ ዋንጫ (AFCON) ካሳለፉ ጥቂት አሰልጣኞች አንዱ አሰልጣኝ ውበቱ አባተ ቢሆኑም፣ በተለይ በሳዑዲ አረቢያ የተደረጉ ውድድሮች እና የአፍሪካ ዋንጫ ማጣሪያዎች ላይ ቡድኑ በደረሰበት ሽንፈት በሚዲያው የቀረበባቸው ትችት ከሙያዊ ትንተና ውጪ ግላዊ ስድቦችን የተላበሰ ነበር። ሚዲያው ቡድኑ ያለበትን የጥራት ደረጃ ከማየት ይልቅ በአሰልጣኙ ላይ ያደረሰው የስነ-ልቦና ጫና በመጨረሻም በገዛ ፈቃዳቸው መልቀቂያ እንዲያስገቡ አስገድዷቸዋል።

የሚዲያ ሰለባ የሆኑ ተጫዋቾች

ለብሔራዊ ቡድኑም ሆነ ለተጫወተባቸው ክለቦች ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረከተ ግብ ጠባቂ ጀማል ጣሰው ቢሆንም፣ በአንዳንድ ጨዋታዎች ላይ የሚሰሯቸውን ስህተቶች ሚዲያው ሳምንታት ሙሉ ደጋግሞ በማንሳት እና ስላቅ (meme) በማድረግ የስነ-ልቦና ስብራት እንዲደርስበት አድርገዋል። ይህ በሚዲያ እና በተንታኞች የተፈጠረ ጫና የተጫዋቹን ትልቅ ታሪክ እና ብቃት እንዲያበላሽበት አድርጓል።

በሀገሪቱ እግር ኳስ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ተፅዕኖ የፈጠረ ኮከብ አጥቂ ሳላዲን ሰይድ ቢሆንም፣ በሙያዊ ሕይወቱ የመጨረሻ ዓመታት ላይ የገጠሙትን የጉዳት ዜናዎች ሚዲያው “ሊያበቃለት ነው፣ ሰነፍ ነው” በሚሉ አሉታዊ ትንተናዎች በመሸፈኑ፣ ተጫዋቹ ሊሰጠው የሚገባውን ታሪካዊ ክብር እና የስንብት እውቅና እንዳያገኝ አድርጎታል።

ሚዲያው ለአጭር ጊዜ ወሬ እና ለተደማጭነት ሲል የሚፈጥረው “የህዝብ ቁጣ” የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽንም ሆነ ክለቦች ያለ በቂ ጥናትና ስልታዊ ግምገማ በአሰልጣኞችና ተጫዋቾች ላይ የክስረት ውሳኔ እንዲያስተላልፉ ትልቅ ግፊት ያደርጋል።

አሰልጣኝ አስራት ኃይሌ (ጎራዴው) — ነፍሱን ይማረውና

አሰልጣኝ አስራት ኃይሌ ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን እና ለቅዱስ ጊዮርጊስ ክለብ እጅግ በርካታ ዋንጫዎችንና ስኬቶችን ያስመዘገበ፣ የሀገሪቱ እግር ኳስ ውድቀት ውስጥ በነበረበት ዘመን ሳይቀር የሀገር ፍቅር ስሜትንና ማሸነፍን ያስተማረ ታላቅ ባለውለታ ነው።

አስራት ኃይሌ በባህሪው እጅግ ግልጽ፣ ስሜታዊ እና እውነቱን ፊት ለፊት የሚናገር አሰልጣኝ ነበር። ይህ ባህሪው ደግሞ “ውዝግብ” እና “ትኩረት ሰብሳቢ ዜና” ለሚፈልጉ አንዳንድ ደካማ የስፖርት ሚዲያዎች ትልቅ ማገዶ ሆነላቸው።

ቡድን በሚሸነፍበት ወቅት ሚዲያው ያሳድርበት የነበረው ያልተገባ የስነ-ልቦና ጫና እና መዋቅራዊ ችግሮችን ወደ ጎን ትቶ በአሰልጣኙ ላይ ብቻ ያነጣጠረው ትችት፣ የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን በተደጋጋሚ ያለ አግባብ ከብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝነቱ እንዲያሰናብተው መንገድ ጠርጓል። የሚገባውን የረጅም ጊዜ ክብር እና የሙያ ድጋፍ ሳያገኝ እንዲገለል ተደርጓል።

ከስፖርት አዋቂነት በላይ የነበረ ውለታ

የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ በሬዲዮ ስርጭቶች ላይ ከአሰልጣኝ አስራት ኃይሌ ጋር በመሆን የኢትዮጵያን እግር ኳስ ችግሮች በግልጽነት እና በድፍረት በመተንተን ይታወቅ ነበር።

ጽሐፊው ዛሬ በየሚዲያው እንደሚታዩት “አዋቂ ነን” ባይ ተንታኞች በቃላት ጋጋታ ሰውን የማደነቅር ፍላጎት አልነበረውም ። የእግር ኳሱን ችግር ከመሬት ካለው ተጨባጭ የኢትዮጵያ እውነታ፣ ከህጻናት ስልጠና እጥረት እና ከፌዴሬሽኑ የአስተዳደር ብልሹነት ጋር በማያያዝ በምክንያት እና በማስረጃ ያቀርብ ነበር።

እውነቱን ፊት ለፊት መናገሩ እና ከሙያ ውጪ የሆኑ አጀንዳዎችን አለመቀበሉ፣ በወቅቱ በነበሩ የስፖርት ባለስልጣናት እና በጥቅም ትስስር በሚሰሩ አንዳንድ የሚዲያ ሰዎች ዘንድ ጥርስ ውስጥ እንዲገባ አድርጎት ነበር። ይሁን እንጂ እስከ መጨረሻው ድረስ ሙያዊ ስነ-ምግባሩን ጠብቆ የዘለቀ የቅንነት ምሳሌ ሆኖ ቀጥሎ ነበር ።

በአፍሮ ኤፍ ኤም እና በአዲስ ሚዲያ ኔትወርክ (AMN) ላይ ይዘጋጁ በነበሩት በእነዚያ ዝነኛ የስፖርት ፕሮግራሞች ወቅት የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ ያቀርባቸው የነበሩ ውይይቶች  የሀገሪቱን የስፖርት ፖለቲካ መዋቅር የሚያጋልጥ ነበር።

የትችቱ መነሻ እና የስራ ክፍተቱ

የዚህ ጽሑፍ አቅራቢና አሰልጣኝ አስራት ኃይሌ በጋራ ሆነው በሚያቀርቧቸው ፕሮግራሞች ላይ የፌዴሬሽኑን የአመራር ድክመት፣ የፋይናንስ አጠቃቀምን እና የስልጠና መዋቅሩን ያለ ምንም ፍርሃት ፊት ለፊት ይተቹ ነበር። ይህ ትችት ግን የስልጣን ወንበር ላይ ላሉት አመራሮች የሚዋጥ አልነበረም።

“መንግስትና ህዝብን ማቃቃር” የሚለው የክስ ስልት

በወቅቱ የነበሩ የስፖርት ባለስልጣናት ሙያዊ ትችቱን መቋቋም ሲያቅታቸው ጉዳዩን ወደ ፖለቲካ አጀንዳ ቀየሩት። ለአዲስ ሚዲያ ኔትወርክና ለአፍሮ ኤፍ ኤምና ለሌሎች ተቋማት በተደጋጋሚ ደብዳቤ በመጻፍ ክስ ማቅረብም ጀመሩ፡

“ይህ ትችት ስፖርታዊ ሳይሆን ልዩ ዓላማ ያለው ነው”

“መንግስትና ህዝብን ለማቃቃር የታቀደ የፖለቲካ ሴራ ነው” የሚሉ ከባድ የፈጠራ ክሶችን አቀረቡ።

የተወሰደው ጠንከር ያለ እርምጃ እና በደል

ይህ የፖለቲካ ስም ማጥፋት ዘመቻ የባለስልጣናቱን ፍላጎት በማሳካት ረገድ ተሳክቶ ነበር።

የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ ከስራው እንዲባረር ተደረገ።

እንዲያውም ጉዳዩ ወደ ፍርድ ቤት በማምራት እስከ መከሰስ ደረጃ ደረሰ።

ከሀገር እንዳይወጣ የጉዞ እገዳ (ወደ ውጭ እንዳይሄድ)  እና በገንዘብ በተገዙ ጋዜጠኞች በየሚዲያው የስም ማጥፋት ዘመቻ ተደርጎ ከፍተኛ የስነ-ልቦና እና የኢኮኖሚ በደል ደረሰበት።

ይህ ክስተት የሀገራችን ስፖርት ሚዲያ እና ተንታኞች በነፃነት እንዳይሰሩ፣ እውነቱን የሚናገሩ ባለሙያዎች ደግሞ በባለስልጣናት ጫና እንዴት ህይወታቸው እንደሚመሰቃቀል የሚያሳይ የጥቁር ጠባሳ ምሳሌ ነው። ሙያዊ ትችትን ወደ ፖለቲካ ክስ በመቀየር ሰዎችን ማጥቃት በወቅቱ እግር ኳሱም ሆነ ሚዲያው ነፃ እንዳይሆኑ ካደረጉት ዋንኛ ምክንያቶች አንዱ ነው።

በወቅቱ የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ  ላይ ያ ያላግባብ የተጫነ የፖለቲካ ክስ እና እገዳ ሲጣል፣ በስፖርቱ ማህበረሰብ እና በሌሎች ጋዜጠኞች ዘንድ የታየው ምላሽ የከፍተኛ ፍርሃት እና የስብራት ድብልቅልቅ የነበረበት ወቅት ነበር።

በሌሎች ጋዜጠኞች ላይ የነገሰው “የመሸማቀቅና የፍርሃት ድባብ”

በወቅቱ የነበሩ በርካታ የስፖርት ጋዜጠኞችና የስፖርት ቤተሰቦች  የዚህ ጽሑፍ አቅራቢን ንፅህና እና በሙያው ለሀገር እግር ኳስ ያለውን በጎ ምኞት በደንብ ያውቁ ነበር። ይሁን እንጂ ክሱ “መንግስትና ህዝብን ማቃቃር” የሚል ከባድ የፖለቲካ ካባ የተጫነበት በመሆኑ እነሱም በፍረሀት ተጀቦኑ።

አብዛኛዎቹ አሁን ድረስ የድምፅ መዘጋት (Self-Censorship) አደርገዋል፤ ሌሎች ጋዜጠኞች በይፋ ወጥተው የፌዴሬሽኑን አመራሮች በድፍረት መተቸት አቆሙ። ፕሮግራሞች በሙሉ ስልታዊ እና መዋቅራዊ ችግሮችን ከመፈተሽ ወጥተው፣ ተራ ዜናዎችንና የውጭ ወሬዎች ላይ  ብቻ ወደ ማንበብ ተሸጋገሩ።

በይፋ በሚዲያ ወጥቶ መከላከል ባይቻልም፣ በግል ግን በርካታ ባልደረቦቹ ጋዜጠኞችና የቅርብ ወዳጆቹ በነበረበት አስቸጋሪ የስነ-ልቦና ጫና ወቅት ከጎኑ በመሆን አጋርነታቸውን ያሳዩት ነበር።

የስፖርት ቤተሰቡ እና የደጋፊው “ቁጭትና አቅም ማጣት”

ደጋፊው በፌዴሬሽኑ አመራሮች ላይ የነበረው ጥላቻ እና ቅሬታ ይበልጥ እንዲገነፍል አድርጎታል። በየስታዲየሙ እና በየቡና ቤቱ የሚደረጉ ውይይቶች በሙሉ የባለስልጣናቱን አምባገንነታዊ አካሄድ የሚያወግዙ ነበሩ።

ደጋፊው በወቅቱ የነበረውን ጠንካራ የባለስልጣናት መዋቅር በይፋ ተቃውሞ ሰልፍ ለመግለጽ የሚችልበት የዴሞክራሲ ምህዳር ስላልነበረ፣ ቁጭቱን በውስጡ ይዞ ለመቀመጥ ተገዷል።

ጥቂት የማይባሉ “የጥቅም ተጠቃሚዎች” ሚና

በሌላ በኩል ደግሞ፣ ከእግር ኳስ ፌዴሬሽኑ አመራሮች ጋር የጥቅም ትስስር የነበራቸው እና የባለስልጣናቱን ጉዞ የሚያጨበጭቡ ጥቂት የሚዲያ ሰዎችና ተባባሪዎች ነበሩ። እነዚህ ወገኖች ክሱን ትክክል እንደሆነ አድርገው ለማሳየት እና የዚህ ጽሑፍ አቅራቢን  ስም ይበልጥ ለማጠልሸት በሚዲያዎቻቸው በኩል የፕሮፓጋንዳ ስራ ለመስራት የሞከሩበት አሳዛኝ ገጽታም ነበር።

ባጠቃላይ ያ ዘመን፣ እውነቱን ተናግሮ የሀገርን ስፖርት ለማዳን የሚጥሩ ወገኖች የሚገፉበት፣ በጥቅም እና በፍርሃት የተሸበቡ አካላት ደግሞ የሚደመጡበት የኢትዮጵያ ስፖርት ጋዜጠኝነት የውድቀት ማሳያ ምዕራፍ ሆኖ አልፏል።

ይህ ክስተት በወቅቱ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ውጤት ላይም ሆነ በፌዴሬሽኑ ቀጣይ አካሄዶች ላይ እጅግ የከፋ እና የረጅም ጊዜ አፍራሽ ተፅዕኖ ጥሎ አልፏል። ሙያዊ ትችቶችን በሃይል የማፈን አካሄድ የእግር ኳስ መዋቅሩን ማሽቆልቆል ይበልጥ እንዲፋጠን አድርጎታል።

በብሔራዊ ቡድኑ እና በክለቦች ውጤት ላይ የታየው ውድቀት

እንደ አሰልጣኝ አስራት ኃይሌ ያሉ የሜዳ ላይ ወኔ ያላቸው እና ተጫዋቾችን ማነቃቃት የሚችሉ ባለሙያዎች ሲገለሉ፣ ቡድኑ መሪ አልባ ሆነ። ይህም ዋሊያዎቹ በተከታታይ ዓለም አቀፍ ጨዋታዎች ላይ ደካማ ውጤት እንዲያስመዘግቡ እና ከምስራቅ አፍሪካ (ሴካፋ) ውድድሮች ጭምር ቀድመው እንዲሰናበቱ አደረገ።

እውነቱን ተናግሮ መፍትሄ የሚፈልገው የሚዲያ ድምፅ ሲጠፋ፣ በፌዴሬሽኑ ውስጥ የሚታዩት የአድልዎ እና የጥቅም ትስስር ምርጫዎች በይፋ የሚተቻቸው አጡ። ይህ ደግሞ ብቃት ያላቸው ተጫዋቾች ለብሔራዊ ቡድን የመጫወት ፍላጎታቸው እንዲቀንስ እና የስነ-ልቦና ስብራት እንዲገጥማቸው አደረገ።

በፌዴሬሽኑ ውስጥ “የአምባገንነት እና የሙስና መዋቅር” መፈጠሩ

ፌዴሬሽኑ ጠንካራ ተቺዎቹን ካስወገደ በኋላ የገንዘብ አጠቃቀምን፣ የዕጩ አሰልጣኞችን መረጣ እና የረጅም ጊዜ እቅዶችን ያለምንም ፍርሃትና ተጠያቂነት በራሱ ፍላጎት ብቻ መወሰን ጀመረ።

የፌዴሬሽኑ አመራሮች ከሚዲያ ባለሙያዎች አልፈው እርስ በርስ በስልጣን ሽሚያ እና በፖለቲካዊ ጣልቃገብነት በመናቆራቸው፣ የዓለም እግር ኳስ ማህበር (ፊፋ የኢትዮጵያን እግር ኳስ ፌዴሬሽን ለረጅም ጊዜ እንዲያግድ) ምክንያት ሆነ። ይህ እገዳ ኢትዮጵያ በዓለም ዋንጫ ማጣሪያዎች ላይ እንዳትሳተፍ በማድረግ ታሪካዊ ውድቀትን አመጣ።

የስፖርት መሠረተ-ልማት እና የወጣቶች ፕሮጀክቶች መበላሸት

የዚህ ጽሑፍ አቅራቢ  እና የአስራት ትልቁ ክርክር “ሜዳዎች እየጠፉ ነው፣ ታችኛው መዋቅር ላይ ስራ አልተሰራም” የሚል ነበር። እነሱ ከታገዱ በኋላ ግን ፌዴሬሽኑ ለወጣቶች አካዳሚ እና ለስልጠና የሚመጣውን በጀት ለግል ጥቅምና ለውጭ ሀገር ጉዞዎች ማዋል ጀመረ። ዛሬ ላይ የገጠመን የስታዲየም ጥራት ማጣት እና የአጥቂ ተጫዋቾች እጥረት በወቅቱ ድምፅን ከማፈን የመነጨ የረጅም ጊዜ ውጤት ነው።

በስፖርት ጋዜጠኝነት ላይ የተተወው “የፍርሃት ጠባሳ”

ክስተቱ በጋዜጠኞች መካከል “አድርባይነትን” አሰፈነ። የእግር ኳሱን መዋቅራዊ ችግሮች ከመተንተን ይልቅ፣ የፌዴሬሽኑን ባለስልጣናት ማሞገስ ጥቅምን እንደሚያስገኝ፣ እውነቱን መናገር ደግሞ እንደ ወሰንሰገድ ከስራ እንደሚያባርርና እንደሚያከስስ ትልቅ ትምህርት ሰጠ። ዛሬም ድረስ የስፖርት ሚዲያችን ላይ ለሚታየው የጥልቀት ማነስ እና የ”ወሬ” ጋዜጠኝነት መሰረቱ ያ ዘመን ነበር።

ባጠቃላይ ያ ክስተት የስፖርት ባለስልጣናት የራሳቸውን ወንበር ለማስጠበቅ ሲሉ የሀገርን እግር ኳስ የወደፊት እጣ ፈንታ ለቁልቁለት የዳረጉበት የታሪክ ምዕራፍ ነው።

አሁን ያለውን ሁኔታ ስንገመግም፣ የሀገራችን እግር ኳስ ፌዴሬሽን እና የስፖርት ሚዲያው ከዚያ ዘመን ስህተት አልተማሩም፤ ይልቁንም ያኔ የነበሩት መዋቅራዊ ችግሮች ዛሬ በተለየ እና ይበልጥ በዘመነ መልኩ እየተደገሙ ይገኛሉ።

ያኔ በጉልበት እና በፖለቲካ ማስፈራሪያ ይደረግ የነበረው አፈና፣ ዛሬ በጥቅም ትስስር እና በማህበራዊ ሚዲያ ጫና ተተክቶ እግር ኳሱን ይበልጥ አጣብቂኝ ውስጥ ከቶታል። አሁንም ተመሳሳይ ችግሮች በተለየ መልኩ እየተደገሙ መሆናቸውን የሚያሳዩ  ናቸው።

. የፌዴሬሽኑ አመራር ዛሬም የ”እኔ አውቅልሃለሁ” አካሄድ መከተሉ

ያኔ የነበሩት አመራሮች ትችትን እንደ ፖለቲካ ሴራ ያዩት እንደነበረው ሁሉ፣ የአሁኑም አመራሮች ለብሔራዊ ቡድኑ ደካማ ውጤት እና የሀገር ውስጥ ስታዲየሞች ደረጃቸውን አጥተው ጨዋታዎችን ወደ ውጭ ሀገር ለመውሰድ መገደዳችን መዋቅራዊ ችግሩን አምኖ ከመቀበል ይልቅ፣ ምክንያቶችን መደርደር እና ትችት የሚሰነዝሩ ሰዎችን “ፀረ-እግር ኳስ” አድርጎ የመፈረጅ ዝንባሌያቸው አልተቀየረም።

አሁንም ታችኛው መዋቅር (የወጣቶች ፕሮጀክቶች እና የአሰልጣኞች ስልጠና) ላይ መዋዕለ-ነዋይ ከማፍሰስ ይልቅ፣ በየጊዜው አሰልጣኞችን በመቀያየር የውጤት ማሟያ መፈለግ ዛሬም ድረስ ቀጥሏል።

የአሁኑ የስፖርት ሚዲያ እና “የተንታኞች” አዲስ የፈተና መልክ

ያኔ ጋዜጠኞች ተረግጠው እና ተፈራርተው ዝም ካሉ፣ ዛሬ ደግሞ ብዙዎቹ ሚዲያዎች እና የዩቲዩብ ተንታኞች ከክለብ አመራሮች፣ ከተጫዋች ወኪሎች (Agents) እና ከፌዴሬሽኑ ባለስልጣናት ጋር በሚፈጥሩት የጥቅም ግንኙነት ምክንያት እውነቱን ፊት ለፊት መናገር ትተዋል። ሚዲያው የስፖርቱ መስተዋት መሆኑ ቀርቶ የባለስልጣናት ማስታወቂያ (PR) ስራ አስፈጻሚ መስሏል።

ዛሬ ቴክኖሎጂው እና የቪዲዮ ትንተናዎች በሰፉበት ዘመን፣ ተንታኞች ጨዋታዎችን በሳይንሳዊ መንገድ ከመተንተን ይልቅ አሁንም ትኩረታቸው ደጋፊን የሚያስቆጣ እና ተመልካች (views) የሚያስገኝ ወሬ ላይ ብቻ ነው።

በአድማጭ እና በደጋፊው ላይ የመጣ ለውጥ

አንድ ትልቅ የተለየ ነገር ቢኖር የዛሬው ደጋፊ እና የስፖርት ቤተሰብ መረጃን በቀላሉ ማግኘት መቻሉ ነው። በአሁኑ ወቅት የፌዴሬሽኑም ሆነ በሚዲያው በኩል የሚደረጉ የተዛቡ አቀራረቦችን ደጋፊው በማህበራዊ ሚዲያ (ቲክቶክ፣ ፌስቡክ) አማካኝነት ፊት ለፊት የመሞገት እና የመተቸት አቅሙ ከፍ ብሏል። ነገር ግን ይህ የደጋፊው ድምፅ በባለስልጣናቱ ዘንድ ተሰሚነት አግኝቶ ወደ ተግባራዊ ለውጥ ሲቀየር አይታይም።

የኢትዮጵያ እግር ኳስ ካለበት የቁልቁለት ጉዞ እንዲወጣ ከተፈለገ፣ አመራሩ ሙያዊ ትችቶችን እንደ ጠላት ከማየት ወጥቶ በሩን ክፍት ማድረግ ሲችል እና ሚዲያውም ከተራ ወሬ እና ከጥቅም ትስስር ወጥቶ እንደ አንዳንድ ጋዜጠኞች  ያሉ ታማኝ ባለሙያዎችን ፈር መከተል ሲጀምር ብቻ ነው።

የኢትዮጵያን እግር ኳስ የወደፊት እጣ ፈንታ ለማስተካከል ሁለቱም መፍትሄዎች እጅግ ወሳኝ ናቸው፤ ነገር ግን አንዱ ያለ ሌላኛው ውጤት ሊያመጣ አይችልም። ይሁን እንጂ የችግሩን ስር የሰደደ ባህሪ ስንመለከት፣ ቅደም-ተከተል እና መዋቅራዊ ለውጥ የሚያስፈልጋቸው መፍትሄዎች አሉ።

የቴክኒክ አመራር ለቀድሞ ተጫዋቾች እና ባለሙያዎች መስጠት (ቅድሚያ የሚሰጠው)

የእግር ኳስ ፌዴሬሽን አመራር ሙሉ በሙሉ በፖለቲካ ወይም በቢዝነስ ሰዎች ብቻ መያዙ መቆም አለበት።

እንደ ሳሙኤል ኤቶ (ካሜሩን) ወይም ዲዲዬ ድሮግባ በኮትዲቯር ለማድረግ እንደሞከሩት ሁሉ፣ እግር ኳሱን የሚያውቁ፣ በሜዳ ውስጥ ያለውን ችግርና የተጫዋቾችን ስነ-ልቦና የሚረዱ የቀድሞ ተጫዋቾችና የዘርፉ ምሁራን በፌዴሬሽኑ የቴክኒክ እና የውሳኔ ሰጪነት ቦታዎች ላይ መገኘት አለባቸው።

እነዚህ ባለሙያዎች ከላይ-ላይ ውጤት ይልቅ ታችኛው መዋቅር (የታዳጊዎች ስልጠና እና የስፖርት መሠረተ-ልማት) ላይ ትኩረት የማድረግ ዕድላቸው ከፍተኛ ነው።

የሚዲያ ነጻነት እና የሙያ ብቃት (የክትትል እና የቁጥጥር ምሰሶ)

የቀድሞ ተጫዋቾች ወደ አመራር ቢመጡ እንኳ፣ የሚዲያ ነጻነትና ሙያዊ ብቃት ከሌለ ስራቸውን በንፅህና መስራታቸውን መከታተል አይቻልም።

ሚዲያው ከተራ “ወሬ” እና ከክለቦች/ተጫዋቾች ወኪሎች የጥቅም ትስስር ወጥቶ፣ ጨዋታዎችን እና የአመራር ውሳኔዎችን በሳይንሳዊ እና በስታቲስቲክስ መረጃዎች መገምገም የሚችል የሙያ ብቃት ሊኖረው ይገባል።

ጋዜጠኞች የአመራሩን ድክመት በድፍረት ሲተቹ እንደ ወሰንሰገድ መርሻ የክስ እና የእገዳ ሰለባ የማይሆኑበት የህግ ከልላ እና የውስጥ ነጻነት ሊኖራቸው ግድ ይላል።

ተቋማዊ አሰራር እና ህግጋትን ማዘመን (መሰረታዊው መፍትሄ)

ከግለሰቦች መለዋወጥ በላይ ተቋሙን (ፌዴሬሽኑን) በጠንካራ መመሪያዎች መገንባት ያስፈልጋል።

የፌዴሬሽኑ ፕሬዝዳንት ወይም ስራ አስፈጻሚ ለመሆን የሚወዳደሩ ሰዎች የስፖርት አስተዳደር (Sports Management) እውቀት ወይም በእግር ኳስ ውስጥ የሰሩበት ታሪክ በግልጽ መስፈርት ሆኖ መቀመጥ አለበት።

የፋይናንስ ግልጽነት እና ተጠያቂነት በገለልተኛ ኦዲተሮች እንዲመረመር ማድረግ።

እግር ኳሱን ለባለሙያዎቹ (ለቀድሞ ተጫዋቾችና ለአሰልጣኞች) በመስጠት ስራውን ማስጀመር፣ ስራቸው በስኬት እንዲጓዝ ደግሞ ነጻ፣ ሙያዊ ብቃት ያለው እና ታማኝ ሚዲያ እንደ ጠባቂ ውሻ (Watchdog) ሆኖ ከጎን እንዲከታተላቸው ማድረግ ነው የወደፊቱ ብቸኛ መንገድ።

እግር ኳስን በታዋቂነት መጫወት ብቻውን አንድን ሰው የተዋጣለት እና ዘመናዊ መሪ ሊያደርገው እንደማይችል መሠረታዊና በዘመናዊው ስፖርት አስተዳደር ውስጥ ትልቅ ቦታ የሚሰጠው እውነት ነው።

ዛሬ ላይ እግር ኳስን መምራት ማለት ጨዋታውን ማወቅ ብቻ ሳይሆን ትልቅ ቢዝነስን ማስተዳደር፣ የህግ መዋቅሮችን መረዳት፣ ከዓለም አቀፍ ተቋማት (እንደ ፊፋ እና ካፍ) ጋር በዲፕሎማሲ መደራደር እና ውስብስብ የፋይናንስ በጀቶችን መምራት ማለት ነው። ለዚህ ደግሞ የከፍተኛ ትምህርት ደረጃ እና ልዩ የስፖርት ማኔጅመንት (Sports Management) እውቀት ወሳኝ ነው።

የቀድሞ ተጫዋቾች ታዋቂነት ሳይሆን የትምህርት ደረጃቸው እና የአመራር ብቃታቸው ላይ ትኩረት በማድረግ፣ ለሀገራችን ፌዴሬሽን የሚመጥኑ የላቀ የትምህርት ዝግጅት ያላቸውን ባለሙያዎች በሚከተሉት ሁለት መንገዶች መምረጥ ይቻላል፡

የከፍተኛ ትምህርት እና የእግር ኳስ ልምድን ያቀናጁ የቀድሞ ተጫዋቾች

ካነሳናቸው ተጫዋቾች ወጣ ብለን፣ በሀገራችን እግር ኳስ ውስጥ ተጫውተው ነገር ግን በትምህርታቸው እስከ ሁለተኛ ዲግሪ (MA/MSc) እና ከዚያ በላይ የገፉ፣ በዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ በስፖርት ሳይንስ መምህርነት እና በምርምር የቆዩ ባለሙያዎች አሉ። ለምሳሌ፡ዶ/ር ወይም ማስተርስ ያላቸው የስፖርት ሳይንስ ባለሙያዎች፦ የቀድሞ ተጫዋቾች ሆነው በየዩኒቨርሲቲው (እንደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ስፖርት አካዳሚ) በትምህርት የገፉ፣ የስፖርት ስነ-ልቦና፣ የስፖርት ማኔጅመንት እና ሳይንሳዊ ስልጠናዎችን ያጠኑ ግለሰቦች ለቴክኒክ ዳይሬክተርነት ወይም ለዋና ፀሃፊነት ቦታ ፍጹም ብቁ ናቸው።

በ”ስፖርት ማኔጅመንት” የሰለጠኑ የውጭ ባለሙያዎች ወይም የቢዝነስ መሪዎች

የፌዴሬሽኑን የአመራር (የፕሬዝዳንትነት) ቦታ በተመለከተ፣ ግለሰቡ የቀድሞ ተጫዋች መሆኑ ግዴታ ላይሆን ይችላል።

በትልቅ የኮርፖሬት አመራር፣ በህግ፣ ወይም በቢዝነስ ልማት ላይ የተሰማሩ፣ ነገር ግን ለእግር ኳሱ ትልቅ ፍቅርና ራዕይ ያላቸው፣ የፊፋን ዘመናዊ የአሰራር መመሪያዎች መተግበር የሚችሉ የተማሩ ሰዎችን ወደ አመራር ማምጣት።

የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽንን ለመቀየር ታዋቂነት ብቻ ሳይሆን የመጀመሪያ ዲግሪ፣ ማስተርስ ወይም ልዩ የስፖርት ማኔጅመንት ስልጠና (FIFA/CIES Executive Programme) ያላቸው፣ በዕውቀት ላይ የተመሰረተ ውሳኔ መስጠት የሚችሉ መሪዎች መምጣታቸው ለነገው ለውጥ ዋስትና ነው።ስለሆነም ትችት መሰንዘሩና አሰልጣኞችን ማብጠልጠሉ ጥቅም የለውም ፤መቅም አለበት፤ከወሬ ይልቅ ሰርቶ ማሳየትና እኔ ማን ነኝ ብሎ እራስንም መጠየቅና መፈተሽ ያስፈልጋል።አበቃው!