የኢትዮጵያ ስፖርት የፖለቲካ ውጥረት ማስተንፈሻ መሆነ ካልቀረ መቼም የሀገሪቱ ስፖርት አያድግም

ከወሰንሰገድ መርሻ ደምሴ
       (ደራሲ ፣ጋዜጠኛና ማህበራዊ ሃያሲ)

በአዘርባጃን ባኩ እየተካሄደ ባለው የመጀመርያው የፊፋ ከ15 ዓመት በታች የዓለም ዋንጫና ፌስቲቫል ላይ የኢትዮጵያ ወንዶች ብሔራዊ ቡድን (የወደፊቱ ዋሊያዎች) የገጠማቸው ተከታታይ ሽንፈት ለብዙ የስፖርት አፍቃሪዎች እጅግ አሳዛኝ እና አሳሳቢ ክስተት ነው። ቡድኑ በምድብ 8 (Group H) ውስጥ ባደረጋቸው ጨዋታዎች በሶሪያ 2 ለ 0፣ በሀንጋሪ 3 ለ 0 እና በማሌዥያ 5 ለ 0 በሆነ ሰፊ የጎል ልዩነት መሸነፉ የታዳጊዎች እግር ኳስ አያያዛችንን በትልቅ ጥያቄ ምልክት ውስጥ ጥሎታል።

የታችኛው መዋቅር (Grassroots) እና የአካዳሚ እጥረት

ይህ ውድድር በታዳጊዎች ደረጃ ያለንን እውነተኛ አቅም ያሳየ ማሳያ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ ስልታዊ እና ዘመናዊ የታዳጊዎች እግር ኳስ አካዳሚዎች በስፋት አለመኖራቸው፣ ታዳጊዎች ገና በለጋ ዕድሜያቸው ማግኘት የሚገባቸውን መሰረታዊ የስልጠና ሳይንስ (Technique, Tactics, and Physical conditioning) እንዳላገኙ ያሳያል።

የዝግጅት እና የዓለም አቀፍ ልምድ ማነስ

ታዳጊዎቹ ወደዚህ ትልቅ የፊፋ መድረክ ከመሄዳቸው በፊት በቂ የወዳጅነት ጨዋታዎችን እና ዓለም አቀፍ ትንቅንቆችን አላደረጉም። እንደ ሀንጋሪ እና ማሌዥያ ያሉ ሀገራት በታዳጊዎቻቸው ላይ ከፍተኛ መዋዕለ ንዋይ የሚያፈሱ እና መዋቅራዊ ዝግጅት ያላቸው በመሆኑ የልምድ እና የራስ መተማመን ልዩነቱ በሜዳ ላይ በግልጽ ታይቷል።

የተጫዋቾች ምልመላ እና ግልጽነት

በማህበራዊ ሚዲያ እና በስፖርት ተንታኞች ዘንድ የሚነሳው ትልቁ ቅሬታ የተጫዋቾች አመራረጥ ሂደት ላይ የሚታየው የአሰራር ግልጽነት መጓደል ነው። ብቃትን ብቻ መሰረት ያደረገ፣ ከመላው ሀገሪቱ የተወጣጣ ፍፁም ግልጽ የሆነ ምልመላ አለመኖሩ ለውጤቱ ማሽቆልቆል አንዱ ምክንያት እንደሆነ ይታመናል።

እንደ መማሪያ ዕድል መውሰድ

ሰሚ ካለ ፌስቲቫሉ ምንም እንኳን ሽንፈቱ የሚከብድ ቢሆንም፣ ዋና ዓላማው ታዳጊዎች እንዲማሩበት እና ልምድ እንዲቀስሙበት የተዘጋጀ ነው። ይህንን ሽንፈት እንደ ትልቅ ደወል በመውሰድ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ደረጃ መዋቅራዊ ለውጥ ለማድረግ ግብዓት መሆን አለበት።

ወደፊት የተሻለ ቡድን ለመገንባት የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን በታዳጊዎች ምልመላ እና በአሰልጣኞች ብቃት ላይ እኩል እና በተቀናጀ መልኩ መስራት አለበት፤ ነገር ግን ቅድሚያ ሊሰጠው የሚገባው መዋቅራዊ የምልመላ ሥርዓቱ ነው።

የተጫዋቾች ምልመላ (ቅድሚያ የሚሰጠው)

የመጀመሪያው እርምጃ ተጫዋቾች በጥቅምና በዘመድ አዝማድ ሳይሆን በብቃታቸው ብቻ የሚመረጡበትን ግልጽ አሰራር መዘርጋት ነው።

በታዳጊዎች ውድድር ላይ ትክክለኛ ዕድሜ ያላቸውን ልጆች ብቻ መምረጥ ለወደፊቱ ጠንካራ ብሔራዊ ቡድን ለመገንባት ወሳኝ ነው።

ምልመላው በአዲስ አበባ ወይም በጥቂት ከተሞች ላይ ብቻ ሳይሆን ከመላው የሀገሪቱ ክልሎችና ገጠራማ አካባቢዎች የተወጣጣ መሆን አለበት።

የአሰልጣኞች ብቃት (የምልመላው ቀጣይ አካል)

ታዳጊዎችን የሚያሰለጥኑ ባለሙያዎች ከዋና ክለብ አሰልጣኞች የተለየ ስልጠና (Grassroots coaching) ያስፈልጋቸዋል።

አሰልጣኞች በአሁኑ ወቅት በዓለም እግር ኳስ ላይ ያሉትን ዘመናዊ የታክቲክና የቴክኒክ ስልጠናዎችን መተግበር መቻል አለባቸው።

ቀጣይነት ያለው መዋቅር

ክለቦች አስገዳጅ የሆነ የታዳጊዎች ቡድን (U15 እና U17) እንዲኖራቸውና ውድድሮች በየዓመቱ እንዲካሄዱ ማድረግ።

ያለ ግልጽ የምልመላ ሥርዓት ጎበዝ አሰልጣኝ ቢኖርም ትክክለኛውን ተሰጥኦ ማግኘት አይቻልም፤ በተቃራኒው ደግሞ ጎበዝ ተጫዋች ተመርጦ ብቁ አሰልጣኝ ካላገኘ ተሰጥኦው ይባክናል። ስለዚህ ፌዴሬሽኑ አዲሱን የሥራ አመራር ኮሚቴ ተጠቅሞ ስር ነቀል የአስተዳደር ለውጥ ማምጣት ይጠበቅበታል።

የክልል ፌዴሬሽኖችን መዋቅር ከጥቅመኝነት ማጽዳት ቀዳሚው እና ፍጹም አስቸኳይ እርምጃ መሆን አለበት እላለሁ።

ምክንያቱም ገንዘብ ቢኖር እንኳ አሰራሩ በዘመድ አዝማድ እና በኔትወርክ እስከቀጠለ ድረስ ያ ገንዘብ ተመልሶ ለግል ጥቅም መዋሉ ወይም አላስፈላጊ ቦታ ላይ መባከኑ አይቀርም።

በክልል ደረጃ ያሉ አስገራሚ ታዳጊዎች በጥቅምና በታዋቂነት ሳይሆን በብቃታቸው ብቻ የመመረጥ ዕድል ያገኛሉ።

ታማኝ እና ለስፖርቱ ፍቅር ያላቸው ባለሙያዎች ወደ አመራር ሲመጡ የትኛው ሳንቲም የት እንደዋለ በግልጽ ማሳየት ይጀምራሉ።

ህዝቡ አሰራሩ ፍትሃዊ መሆኑን ሲረዳ ለታዳጊዎች ፕሮጀክቶች የሚሰጠው ድጋፍ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።

ባጭሩ ችግሩ የገንዘብ ማጣት ሳይሆን የሰዎች እና የአሰራር ብልሽት በመሆኑ፣ መጀመሪያ መዋቅሩን ማስተካከል የሁሉ ነገር መነሻ መሆን አለበት።

የቀድሞ ተጫዋቾች መኖራቸው ብቻውን መፍትሄ እንደማይሆን አሁን ያለው ነባራዊ ሁኔታ በግልጽ ያሳያል። ስፖርቱን ጠንቅቆ ማወቅ እና ተቋምን በዘመናዊ መንገድ መምራት ፍፁም የተለያየ ችሎታ ነው።

የቀድሞ ተጫዋቾች ለስፖርቱ ያላቸው ፍቅር እና የሜዳ ላይ ልምድ ትልቅ ዋጋ ቢኖረውም፣ አሁን ባለው የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን እና ክልል መዋቅሮች ውስጥ የሚታዩት ትልልቅ ክፍተቶች የስልጠና ሳይንስ እውቀት ብቻ ሳይሆኑ የሚከተሉት መዋቅራዊ የአመራር ችግሮች ይታያሉ፤

የስትራቴጂክ ዕቅድ እጥረት: የአጭር እና የረጅም ጊዜ ሀገራዊ የእግር ኳስ ፍልስፍናን ቀርጾ መተግበር አለመቻል።

የፋይናንስ እና የሀብት ማስተዳደር ክፍተቶች: ያሉትን ውስን ሀብቶች በትክክለኛ የታዳጊዎች ፕሮጀክቶች ላይ ስልታዊ በሆነ መንገድ አለመመደብ።

ዘመናዊ አሰራርን (Good Governance) አለመዘርጋት: ጥቅመኝነትን እና የዕድሜ ማጭበርበርን የሚከላከሉ ጠንካራ ተቋማዊ ህጎችን እና ቁጥጥሮችን መዘርጋት አለመቻል።

ስለዚህ አሁን ላለው ውድቀት መፍትሄው የቀድሞ ተጫዋቾችን ሙሉ በሙሉ ማስወገድ ሳይሆን የአመራር ጥምረትን (Executive Balance) መፍጠር ነው፡

የቢዝነስ እና የማኔጅመንት ባለሙያዎች: ፌዴሬሽኑን እንደ ትልቅ ተቋም በመቁጠር ስትራቴጂ፣ በጀት፣ ግልጽነት እና ዘመናዊ መዋቅር እንዲዘረጋ ዋናውን የአመራር ቦታ መያዝ አለባቸው።

የቀድሞ ተጫዋቾች እና የስፖርት ሳይንቲስቶች: በቴክኒክ ኮሚቴዎች፣ በታዳጊዎች ምልመላ መዋቅር እና በስልጠና ፍልስፍናው ላይ ብቻ እንዲያተኩሩ ማድረግ።

እግር ኳስ በአሁኑ ጊዜ ትልቅ ሳይንስ እና ቢዝነስ በመሆኑ፣ በሜዳ ላይ ጎበዝ የነበረ ሰው ሁሉ በቢሮ አመራር ላይ ጎበዝ ይሆናል ማለት እንዳልሆነ ተረድቶ አሰራሩን በባለሙያ መምራት ግድ ይላል።

በሜዳ ላይ ተጫዋች ስለነበሩ ብቻ ሁሉንም የስፖርቱን ዘርፎች (ሚዲያውን፣ ስልጠናውን፣ ፕሮጀክቱን እና አስተዳደሩን) በብቸኝነት መቆጣጠር አለባቸው የሚለው አስተሳሰብ እግር ኳሳችንን አዙሪት ውስጥ ከቶታል።

“እነሱ ተጫዋች እያሉ ምን ሰሩ?” የሚለው ጥያቄህ የችግሩን መነሻ በትክክል ያሳያል። በራሳቸው ዘመን ዘመናዊ አስተሳሰብ እና የዲሲፕሊን መሰረት ሳይኖራቸው ያለፉ አካላት፣ ዛሬ ላይ ተመልሰው አዳዲስ ታዳጊዎችን በዘመናዊ መንገድ ያሳድጋሉ ማለት ዘበት ነው።

አሁን ያለው እውነታ የሚያሳየው ይሄው “የቀድሞ ተጫዋቾች ስብስብ” እግር ኳሱን የጥቅም መረብ (Cartel) አድርጎታል።

በሚዲያ ላይ የሚታየው የተንታኝነት ብቃት ማነስ

በሚዲያ ላይ የሚቀርቡት ብዙዎቹ የቀድሞ ተጫዋቾች ጨዋታን በሳይንሳዊ መንገድ (በዳታ፣ በታክቲክ ለውጦች እና በዘመናዊ አዝማሚያዎች) መተንተን አይችሉም።

የጥቅም ትስስር: ትንተናቸው ጓደኞቻቸው የሆኑትን አሰልጣኞች ለመከላከል ወይም ጥቅማቸውን ለማስጠበቅ የሚደረግ እንጂ እግር ኳሱን ለማስተማር አይደለም።

በፕሮጀክቶች ላይ የሚታየው ሰነፍ አሰራር

ፕሮጀክት እንደ ንግድ: ብዙዎቹ የከፈቷቸው የታዳጊዎች ፕሮጀክቶች የተወሰነ ወርሃዊ ክፍያ መሰብሰቢያ እንጂ እውነተኛ ብቃት ያላቸውን ድሆች ልጆች አውጥቶ ለአለም አቀፍ መድረክ የሚያበቁ አይደሉም።

ጊዜ ያለፈበት ስልጠና: ከ20 እና ከ30 አመት በፊት እራሳቸው ሲሰለጥኑበት የነበረውን፣ በአሁኑ ሰዓት ከአለም እግር ኳስ የጠፋውን “የሩጫ እና የጉልበት” ስልጠና ነው ዛሬም ለታዳጊዎች የሚሰጡት።

በፌዴሬሽኑ ውስጥ “መልከስከስ” እና ጥቅመኝነት

የስራ ዕድል መሸሸጊያ: ፌዴሬሽኑን እና ክልሎችን ብቃት ኖራቸውም አልኖራቸውም የቀድሞ ተጫዋቾች ብቻ የሚቀጠሩበት “የጡረታ መውጫ” አድርገውታል።

የትውልድ ማነቆ: አዳዲስ፣ የተማሩ፣ የስፖርት ሳይንስ ያጠኑ እና ዘመናዊ አስተሳሰብ ያላቸው ወጣቶች ወደ መዋቅሩ እንዳይገቡ በሩን ዘግተውባቸዋል።

ተጫዋች እያሉ ሀገሪቱን ለአለም ያላስተዋወቁ እና መዋቅራዊ ለውጥ ያላመጡ ሰዎች፣ ዛሬም በየቦታው ተሰግስገው ያንኑ የድሮ ውድቀት ነው እየደገሙት ያሉት። እግር ኳሱን ከተጫዋቾች ማህበር አስተሳሰብ አውጥቶ ወደ ዘመናዊ ባለሙያዎች እጅ ካልተመለሰ ለውጥ አይመጣም።

የሀገር ውስጥ የስፖርት ሚዲያ የችግሩ አካል እንጂ የመፍትሄው አካል አይደለም። ብዙዎቹ የስፖርት ጋዜጠኞች እና ተንታኞች ከጥቅም ትስስር፣ ከእውቀት ማነስ እና ከቀላል የገቢ ምንጭ ፍለጋ የተነሳ የሀገሪቱን እግር ኳስ ስር ነቀል ችግሮች ከመተቸት ይልቅ የውጭ እግር ኳስን ማውራት ይቀላቸዋል።

የገቢ እና የደህንነት ምርጫ (ቀላል መንገድ)

እንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ አስተማማኝ ንግድ ነው: ስለ አርሰናል፣ ማንቸስተር ዩናይትድ ወይም ሊቨርፑል ማውራት ሰፊ አድማጭ፣ ስፖንሰር እና ማስታወቂያ በቀላሉ ያስገኝላቸዋል።

ደህንነቱ የተጠበቀ ነው: የውጭ ሀገር እግር ኳስን መተቸት ወይም መተንተን ከማንም የሀገር ውስጥ ባለስልጣን፣ አሰልጣኝ ወይም ክለብ ጋር ስለማያጋጭ ህይወታቸውን በሰላም ይመራሉ።

ከጥቅም ትስስር የመነጨ “የዝምታ ሴራ”

ሙያዊ ነፃነት ማጣት: ብዙዎቹ ጋዜጠኞች ከክለብ አመራሮች፣ ከአሰልጣኞች እና ከፌዴሬሽን ሰዎች ጋር የጥቅም እና የጓደኝነት ትስስር አላቸው።

የጥቅም ግጭት: የፌዴሬሽኑን ወይም የክለቦችን ሙስና እና ብቃት ማነስ በግልጽ ከተቹ ጥቅማቸው (ለምሳሌ ከብሔራዊ ቡድን ጋር በነፃ ወደ ውጭ የመጓዝ ዕድል፣ የውስጥ መረጃ ማግኘት ወይም የስፖንሰርሺፕ ድጋፍ) ይቋረጣል። ስለዚህ ዝምታን ወይም ሽንገላን ይመርጣሉ።

የትንተና ብቃት ማነስ (የእውቀት ክፍተት)

ለመተቸት እውቀት ይጠይቃል: በሀገር ውስጥ ያለውን የታዳጊዎች እግር ኳስ ውድቀት ለመተቸት መፍትሄዎችን ማወቅ፣ ማጥናት እና ስርአታዊ እውቀት መኖር አለበት።

ቅጂ እና ትርጉም: ከውጭ ድረ-ገጾች የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ዜናዎችን ገልብጦ ማንበብ ምንም ጥረት ስለማይጠይቅ፣ ብዙዎቹ የሚዲያ አካላት ወደዚህ ቀላል ስራ አዘንብለዋል።

ይህ በአጠቃላይ የሚያሳየው የሀገሪቱ እግር ኳስም ሆነ እግር ኳሱን የሚከታተለው ሚዲያ በአንድ የጥቅም ሰንሰለት የተሳሰሩ መሆናቸውን ነው። ሚዲያው የህዝብ አይን እና ጆሮ መሆኑ ቀርቶ ስለ እንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ብቻ የሚያወራበት መደበቂያ ሆኗል።

ዜናዎች እንዲጨናነቁ መደረጉ ወጣቱ ትውልድ ሀገራዊ እውነታዎችን ትቶ በስሜት በሚነዱ የስፖርት ጉዳዮች ላይ ብቻ ጉልበቱን እንዲጨርስ ያደርገዋል።

መዋቅራዊ ለውጥ አለመፈለግ

ፌዴሬሽኑ እንደ ፖለቲካ ካርድ: በፌዴሬሽኑ እና በሊጉ አስተዳደር ውስጥ የሚቀመጡት ሰዎች ምርጫ ብዙውን ጊዜ ከብቃታቸው ይልቅ ታማኝነታቸው እና የፖለቲካ ስልጣን ሚዛናቸው ይታያል።

ይዘቱን ሳይሆን ሽፋኑን መደገፍ: መንግስት ለታዳጊዎች አካዳሚ፣ ለስልጠና ሳይንስ እና ለዘላቂ ስርአት ግንባታ በጀት ከመመደብ ይልቅ፣ ለታዋቂ ክለቦች ድጋፍ በማድረግ ወይም የስርጭት መድረኮችን በማመቻቸት “ውጫዊ ድምቀት” ላይ ብቻ ያተኩራል።

ለውጥ የማያመጣው አዙሪት

ባለድርሻ አካላት በሙሉ በአንድ መስመር: መንግስት መድረክ እና ጥበቃ ይሰጣል፣ የቀድሞ ተጫዋቾች ጥቅማቸውን ይጋራሉ፣ ሚዲያው ሰፊውን ህዝብ በውጭ ኳስ ያደነዝዛል። በዚህ ሰንሰለት ውስጥ ለእውነተኛ እግር ኳስ ዕድገት እና ለታዳጊዎች የሚተርፍ ቦታ የለም።

ስለዚህ “ምንም ለውጥ አይመጣም” የምንለው ድምዳሜ አሁን ያለውን ተጨባጭ ሁኔታ በትክክል ይገልጻል። ስፖርቱ ከራሱ ሙያዊ ነጻነት ወጥቶ የፖለቲካ እና የጥቅም መሣሪያ እስከሆነ ድረስ፣ በዓለም አቀፍ መድረክ ላይ የሚገጥሙን መሰል አሳዛኝ ሽንፈቶች ወደፊትም መቀጠላቸው አይቀሬ ነው።

የኢኮኖሚውን፣ የማህበራዊ ህይወቱን እና የስፖርቱን ትስስር ፍርጥ አድርጎ የሚያሳይ እውነታ ነው። ስታዲየም የሚገኘው አብዛኛው ታዳሚ ስፖርቱን በጉጉት ከሚከታተል ደጋፊ ይልቅ፣ የስራ እጥነት እና የጊዜ ማሳለፊያ አማራጭ ማጣት የገፋፋው ወጣት ነው ይህ የወቅቱን ትልቅ ማህበራዊ ቀውስ ያመላክታል።

ስታዲየም እንደ ርካሽ መዝናኛ

በሀገሪቱ ውስጥ ለወጣቶች የሚሆኑ ሰፊ የሥራ ዕድሎች፣ ጥራት ያላቸው የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያ ማዕከላት ወይም የመጽሐፍት ቤቶች እና የባህል መድረኮች እጥረት ስላለ፣ ስታዲየም መግባት በጣም ርካሹ እና ቀላሉ ጊዜ ማሳለፊያ ሆኗል።

ጨዋታው ራሱ ጥራት ኖረውም አልኖረውም፣ ወጣቱ ሰዓታትን ለመግደል እና ከእለት ተእለት ጭንቀቱ ለመሸሽ ወደዚያ ያመራል።

የእግር ኳሱ ጥራት ላይ ያለው ተጽዕኖ

ተመልካቹ የሚገባው ለስፖርቱ ጥራት ሳይሆን ጊዜ ለማሳለፍ እስከሆነ ድረስ፣ ክለቦች እና ተጫዋቾች ብቃታቸውን ለማሻሻል ትልቅ ጫና አይሰማቸውም።

ሜዳው ላይ የሚታየው እግር ኳስ ማራኪ ባይሆንም እንኳ ስታዲየሙ መሙላቱ አይቀርም፤ ይህም አስተዳዳሪዎቹ በአሰራራቸው እንዲቀጥሉ እና ለውጥ እንዳይፈልጉ ያደርጋቸዋል።

ለአዙሪቱ መታደስ ምቹ ሁኔታ

ቀደም ብለን እንዳነሳነው፣ ይህ የሰፊው ወጣት ስራ ፈትነት እና ስታዲየም መውደድ ለፖለቲካውም ሆነ ለፌዴሬሽኑ አመራሮች ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል።

ወጣቱ ጉልበቱን እና ትኩረቱን እዚያው ስታዲየም ውስጥ ስለሚጨርስ፣ መዋቅራዊ ጥያቄዎችን የመጠየቅ ወይም ለውጥ የመፈለግ ፍላጎቱ ይዳከማል።

ባጭሩ እግር ኳሱ ራሱን ችሎ የቆመ ሳይሆን የሀገሪቱ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ እውነታ ነጸብራቅ ነው። የስራ አጥነት ችግር እስካልተቀረፈ እና ወጣቱ አማራጭ መዝናኛ እና የስራ መስክ እስካላገኘ ድረስ፣ ስታዲየሞች የእግር ኳስ ማሳደጊያ ሳይሆኑ የጊዜ ማሳለፊያ ማዕከላት ሆነው ይቀጥላሉ።

አሁን ያለውን የጥቅምና የኪራይ ሰብሳቢነት አዙሪት ለመስበር ከላይ ወደ ታች (Top-down) ሳይሆን፣ ከመሰረት ወደ ላይ (Bottom-up) የሚሄድ መዋቅራዊ ለውጥ እንደሚያስፈልግ በግልጽ ያሳያል።ስለዚህ ስፖርታችን እንዲያድግ ከተፈለገ፡

የፕሪምየር ሊጉ ቀርቶ ወደ ክልል ሻምፒዮና (የደርግ ዘመን ሞዴል) መመለስ

ይህ የገንዘብ ብክነትን ያስቀራል: በአሁኑ ወቅት ክለቦች ለተጫዋቾች ደሞዝ፣ ለሆቴል እና ለጉዞ የሚያወጡት በሚሊዮን የሚቆጠር የህዝብ ገንዘብ ይቆጥባል።

ሌላው ሀገራዊ ተደራሽነትን ያሰፋል: ውድድሩ በየክልሉ ጠንካራ መሠረት እንዲኖረው ያደርጋል። እያንዳንዱ ክልል የራሱን ሊግ ሲያካሂድ በየገጠሩ ያሉ እውነተኛ ተሰጥኦዎች የመታየት ዕድል ያገኛሉ።

የመጨረሻው ፍልሚያ (የኢትዮጵያ ሻምፒዮና): ከየክልሉ የተወጣጡ ሻምፒዮናዎች በአንድ ማዕከል ተሰባስበው የሚያደርጉት ጥሎ ማለፍ እና የሻምፒዮና ውድድር እውነተኛ የብቃት መለኪያ እና እጅግ ተወዳዳሪ ስሜት ያለው ይሆናል።

አንድ ክለብ 5 የስፖርት ዓይነቶችን በግድ እንዲይዝ ማድረግ

ይህ አባባል ደግሞ እግር ኳስ ብቻ የመሆን አባዜን ይሰብራል: በአሁኑ ሰዓት በሀገሪቱ ያሉ ክለቦች በሙሉ በቢሊዮን የሚቆጠር የመንግስት በጀት የሚያፈሱት እግር ኳስ ላይ ብቻ ነው።

ከዚህ ሌላ ለሌሎች ስፖርቶች ዕድል ይሰጣል: ክለቦች በህግ ተገድደው እንደ ቅርጫት ኳስ፣ መረብ ኳስ፣ የእጅ ኳስ፣ ጠረጴዛ ቴኒስ ወይም ብስክሌት ያሉ አምስት ስፖርቶችን እንዲይዙ ሲደረግ፣ በሌላው ዘርፍ ያሉ ወጣቶችም ዕድል ያገኛሉ፤ ሀገሪቱም ሁለንተናዊ የስፖርት ማዕከል ትሆናለች።

የታዳጊ እና የወጣት ቡድን መያዝ (በግዴታ)

ይህ ሳይደረግ የሚቋቋም ማንኛውም ክለብ ህልውና ሊኖረው አይገባም። ክለቦች የራሳቸውን ታዳጊዎች (U15, U17) በራሳቸው መዋቅር ማሳደግ ሲጀምሩ፣ የተጫዋች መግዣ ዋጋ እና የደሞዝ ማናር በራሱ ይቆማል።

የመንግስት በጀት ወደ ትምህርት ቤት እና ፕሮጀክት ማዛወር

ትክክለኛ መዋዕለ ንዋይ (Investment): መንግስት ለታዋቂ ተጫዋቾች በሚሊዮን የሚቆጠር ጥቅማጥቅም ከመስጠት ወጥቶ፣ ገንዘቡን ወደ ትምህርት ቤቶች የስፖርት መሠረተ ልማት እና ወደ ታችኛው ፕሮጀክቶች ማዞር አለበት። እግር ኳስ የሚበቅለው በትምህርት ቤት ሜዳዎች ላይ እንጂ በኮንትራት በሚገዙ ተጫዋቾች አይደለም።

ይህ  ፖሊሲ ተግባራዊ ቢሆን ኖሮ፣ እግር ኳሱ ከጥቂት የቀድሞ ተጫዋቾች እና ከፖለቲከኞች መደበቂያነት ወጥቶ፣ ወደ ህዝባዊ እና ሳይንሳዊ መሰረት ይመለስ ነበር። ለውጥ የሚመጣው እንዲህ አይነት ስር ነቀል የፖሊሲ ማሻሻያ ሲደረግ ብቻ ነው።

የፖሊሲ እና የውድድር መዋቅር ስር ነቀል ለውጥ

አሁን ያለውና በቢሊዮን የሚቆጠር የህዝብ ገንዘብ የሚያባክነው የፕሪሚየር ሊግ መዋቅር ቀርቶ፣ ወደ ቀድሞው የክልሎች ሻምፒዮና እና ማዕከላዊ የጥሎ ማለፍ ውድድር መመለስ አለበት። ይህ አሰራር የገንዘብ ብክነትን ከማስቆሙም በላይ በየገጠሩ ያሉ እውነተኛ ተሰጥኦዎችን ያወጣል።

ማንኛውም ክለብ እግር ኳስን ብቻ ይዞ የመንግስት በጀት መብላት የለበትም። በህግ ተገድዶ ቢያንስ አምስት የቤት ውስጥ እና የሜዳ ላይ ስፖርቶችን (ቅርጫት ኳስ፣ መረብ ኳስ፣ አትሌቲክስ ወዘተ) እንዲይዝ በማድረግ ለሌሎች ወጣቶችም ዕድል መፈጠር አለበት።

በጀትን ከተጫዋች ደሞዝ ወደ መሰረተ ልማት ማዛወር

ለመንግስት ክለቦች እና ለቀድሞ ተጫዋቾች የሚፈሰው ሚሊዮኖች ሙሉ በሙሉ ተለዋጭቶ ወደ ትምህርት ቤቶች የስፖርት መገልገያዎች፣ የሕፃናት ማሰልጠኛ ፕሮጀክቶች እና ጥራት ያላቸው ሜዳዎች ግንባታ መዞር አለበት። እግር ኳስ የሚገነባው ከመሰረት እንጂ ከላይ አይደለም።

የራሱ የU15 እና U17 ታዳጊዎች ቡድን የሌለው ክለብ በሀገሪቱ ውድድር ውስጥ እንዳይሳተፍ በህግ መከልከል ይኖርበታል።

እግር ኳስን ከፖለቲካ እና ከጥቅም ማሰሪያነት ነፃ ማውጣት

ስፖርቱን የፖለቲካ ውጥረት ማስተንፈሻ እና የሰነፎች/የቀድሞ ተጫዋቾች ጡረታ መውጫ ማድረጉ ሊቆም ይገባል። ፌዴሬሽኑ እና የክልል መዋቅሮች በስፖርት ሳይንስ እና በማኔጅመንት በሰለጠኑ፣ ከጥቅም ትስስር ነፃ በሆኑ አዳዲስ ወጣቶች መመራት አለባቸው።

የስፖርት ሚዲያውም ከጥቅም ትስስር ወጥቶ፣ የውጭ ኳስን ብቻ በመጫን ህዝቡን ከማደንዘዝ ተቆጥቦ የሀገር ውስጥ ችግሮችን በግልጽ የሚያጋልጥበት ሙያዊ ነፃነት ሊኖረው ይገባል።

ባጭሩ—አሁን ባለው መዋቅር፣ በሚቀልበው ሰነፍ ሚዲያ እና በፖለቲካው መደበቂያነት እስከቀጠለ ድረስ ከተከታታይ ውድቀቶች ውጭ ምንም ለውጥ አይመጣም። ለውጥ የሚመጣው  ስፖርቱን ወደ ህዝብ፣ ወደ ክልል ውድድሮች እና ወደ ትምህርት ቤቶች በፖሊሲ ደረጃ በግድ ሲመለስ ብቻ ነው።